Veehouderijen en gezondheidsrisico’s

Atlas Leefomgeving
19-APR-2018 - Dagelijks krijgt de GGD veel vragen over de gezondheidseffecten van veehouderijen. Dit onderwerp krijgt ook veel aandacht in de media. Wat zegt de wetenschap over welke nieuwe ontwikkelingen er zijn, en wat nodig is om de gezondheidsrisico’s van veehouderij te beperken?
Deel deze pagina

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) voerde in 2016 en 2017 het grootschalige onderzoek Veehouderij en Gezondheid Omwonenden (VGO) uit. Hieruit blijkt dat rond pluimveehouderijen en geitenhouderijen iets vaker longontsteking voorkomt. Gemiddeld krijgen elk jaar 1650 op de 100.000 inwoners een longontsteking. Ruim 200 van deze longontstekingen worden veroorzaakt door het wonen in de buurt van een pluimvee- of geitenhouderij. Bij pluimvee komt dit waarschijnlijk door fijnstof en endotoxinen. Bij geiten is de oorzaak onbekend, maar is Q-koorts uitgesloten.

De onderzoekers concludeerden verder dat als mensen in de buurt van 15 of meer veehouderijen wonen, zij een verminderde longfunctie kunnen hebben. Ook is de longfunctie minder bij een hoge concentratie ammoniak in de lucht. Ammoniak komt uit mest. De afstand tot de veehouderij is hier niet van invloed. Ziekteverwekkers als het Hepatitis E-virus en de resistente ESBL-bacteriën komen net zo vaak voor bij mensen die dichtbij veehouderijen wonen als bij mensen die daar verder vandaan wonen. Er zijn ook positieve effecten: zo komen astma en neusallergieën minder vaak voor bij mensen die dichtbij een veehouderij wonen.

Gezondheidsraad adviseert vervolgonderzoek en maatregelen

GeitenhouderijDe Gezondheidsraad bracht in februari 2018 het vervolgadvies Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen uit. Hierin stelt zij dat er te weinig kwalitatief goed onderzoek is gedaan om echt van een oorzakelijk verband tussen luchtkwaliteit en gezondheidseffecten rond veehouderijen te spreken. Volgens de Gezondheidsraad is vervolgonderzoek dan ook zinvol. De komende jaren gaan onderzoekers van de Universiteit Utrecht, Erasmus UMC en UMC Utrecht gezamenlijk onderzoek doen naar de relatie veehouderij en gezondheid in het project Respiratory health risk from intensive livestock production, risk estimation and prevention.

Ook acht de Gezondheidsraad verdere reductie van ammoniak en fijnstof van belang. In de lucht rond veehouderijen zit veel fijnstof en uit onderzoek in de stedelijke omgeving blijkt dat fijnstof waarschijnlijk effecten op luchtwegen en longen heeft. Reductie van fijnstof bevordert dus de volksgezondheid als geheel. Ook adviseert de raad om de uitstoot van ammoniak verder te verminderen, omdat ammoniak bijdraagt aan de vorming van fijnstof. Verder moet bij wonen in de buurt van veehouderijen ook breder gekeken worden dan alleen gezondheidsrisico’s in de engste zin van het woord. Ook welbevinden, leefbaarheid en hoe mensen tegen risico’s aankijken, kunnen van invloed zijn op de gezondheid van omwonenden van veehouderijen. Dit verklaart mogelijk dat luchtverontreiniging een forse ziektelast veroorzaakt, terwijl de normen in vrijwel heel Nederland worden gehaald.  

Aandacht gemeenten en provincies nodig voor gezondheidsrisico’s omwonenden

GGD GHOR Nederland roept in een brief naar de Vaste Kamercommissie LNV (februari 2018) (pdf: 33.7 KB) provincies en gemeenten op om maatregelen te nemen om gezondheidsproblemen te voorkomen en mensen te beschermen. Bij beslissingen over het wel of niet verlenen van vergunningen voor nieuw te bouwen veehouderijen of uitbreidingen, moet nadrukkelijker worden gekeken naar eventuele gezondheidsrisico’s en preventiemaatregelen. Momenteel werkt GGD GHOR Nederland aan de ontwikkeling van de toolkit Gezondheid en leefomgeving, om gemeenten te helpen bij het maken van de juiste afwegingen.

Twee aanbevelingen

De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) doet in het advies Duurzaam en gezond (april 2018) (pdf: 2.3 MB) ook twee aanbevelingen om de gezondheidsrisico’s van de veehouderij te beperken. Zo moet de overheid vanwege de nationale klimaatopgave zo spoedig mogelijk duidelijkheid scheppen over de ruimte voor productie in de veehouderij in 2030 en 2050. En moet de overheid deze ruimte vertalen in een systeem van in de tijd afnemende verhandelbare emissierechten. Verder raadt zij de Rijksoverheid aan in gesprek te gaan met provincies over een effectieve inzet van instrumenten en middelen om in gebieden met veel vee de overblijvende milieu- en gezondheidsproblemen regionaal op te lossen.

Vragen over de gezondheidseffecten van veehouderij?

Geurhinder landbouw en veeteelt

Het Kennisplatform Veehouderij en humane gezondheid verschaft aan lokale overheden en professionals duidelijkheid over wat er bekend is over de gezondheidsimpact van veehouderijen, en geeft duiding aan nieuwe ontwikkelingen. Het buigt zich over onderwerpen waar ongerustheid over bestaat in de samenleving, waarover kennislacunes zijn, en waar moeilijk te beantwoorden vragen over zijn. Zeven kennis- en praktijkorganisaties bundelen hun krachten in dit platform: RIVM, Wageningen University & Research, Universiteit Utrecht, ZonMw, GGD GHOR Nederland, Omgevingsdienst NL en LTO.

Benieuwd naar mogelijke gezondheidseffecten van veehouderij in uw eigen woonomgeving?

Bekijk de Actuele fijnstofconcentratie-kaart of de Geurhinder landbouw en veeteelt-kaart op Atlas Leefomgeving.

Tekst: Jeannine Brand, Atlas Leefomgeving
Plaatmateriaal: Atlas Leefomgeving
Foto: RIVM-beeldbank

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen?
Lees de cookieverklaring. Niet meer tonen