Gunstig weer voor vogeltrek: kijk omhoog!

Vogelbescherming Nederland
16-OKT-2018 - Het warme herfstweer is gunstig voor vogels op trek. Grote aantallen roofvogels én zangvogels maken gebruik van de perfecte omstandigheden. Kijk deze dagen vooral regelmatig omhoog!
Deel deze pagina

Afgelopen weekend even van het mooie weer genoten door ergens op de rug in het gras te liggen? Dat leverde, behalve een stralend blauwe lucht met mooie witte wolkaccenten, een mooie kijk op de vogeltrek op. Buizerds en ook de veel zeldzamere rode wouw waren flink op reis en goed zichtbaar voor wie omhoog keek. De volksverhuizing van grote aantallen roofvogels én zangvogels is deze dagen zeer mooi te zien.

Vogels trekken sowieso naar hun winterkwartieren in het zuiden, gunstig weer of niet. Daarvoor heeft elke soort eigen strategieën. Vogels hebben daarbij een soort aangeboren gevoel voor het weer (dat is immers zó belangrijk voor hun overleven). Een tijdelijke depressie met regen en tegenwind wordt door de meeste soorten gewoon uitgezeten. Even wachten op verbetering is een strategie die loont. Maar garanties op verbetering zijn er natuurlijk niet. "Het is zo slecht niet, of het kan nog slechter" is immers óók een scenario.

Falsterbo is toekomstvoorspeller

VinkenZodra de weersomstandigheden goed zijn, nemen de meeste vogels dan ook het zekere voor het onzekere. De trek voert de meeste vogels, vroeg of laat, langs een van de strategisch gelegen trektelposten, waar vrijwilligers noteren welke soorten voorbij vliegen en hoeveel het er zijn.

Een heel bekende, en voor Nederland interessante, trektelpost is gelegen op de zuidpunt van Zweden. Net ten zuiden van Malmö ligt Falsterbo, bij velen vooral bekend vanwege de riant aangelegde golfbaan. Bij vogelliefhebbers meer bekend vanwege de enorme aantallen trekvogels die hier Scandinavië achter zich laten. De waarnemers bij Falsterbo houden nauwgezet bij wat zij zien, en vormen daarmee een betrouwbare voorspeller van wat we op zeer korte termijn in Nederland mogen verwachten. 

Vinken en mezen vallen nu op

De trekvogels die nu in Nederland erg opvallen zijn vinken. Die worden in enorme aantallen gezien. Maar we weten van de Zweden dat er andere soorten aan zitten te komen. Afgelopen weken werden daar bijvoorbeeld flinke aantallen sijsjes (een familielid van de vink) gezien. En gehoord, want het herkennen van zangvogels-op-trek leunt heel zwaar op het herkennen van de geluidjes die vogelsoorten onder het vliegen met elkaar uitwisselen (contactroepjes heten die in jargon). De verwachting van SOVON Vogelonderzoek is dan ook dat die sijzen hier de komende tijd massaal zullen opduiken. Houd de vogels in je tuin daarom goed in de gaten!

Schatzoeken met resultaatgarantie

De vogeltrektijd is een tijd van ultiem schatzoekenDe volksverhuizing aan vogels brengt natuurlijk vooral de meer algemene soorten, maar ook meer zeldzame soorten komen mee. Het loont dan ook om groepjes trekvogels met wat extra aandacht te bekijken. Want tussen de fitissen kan zomaar een bladkoning uit Siberië opduiken. En overdag zweeft zomaar een visarend van de Finse meren over je hoofd. Voor vogelliefhebbers is de trektijd dan ook een tijd van ultiem schatzoeken: je weet nooit wat je allemaal tegenkomt, alleen dát je iets zal tegenkomen.

Vogeltrek: de beste plekken

De meest ideale plekken om de vogeltrek in z'n volle omvang te zien en horen, zijn daar waar vogels 'gestuwd' worden door het landschap. Langs de kust, bijvoorbeeld. Of in het binnenland langs de IJssel, die tamelijk noord-zuid door het landschap loopt. Of langs de Veluwe of een van de andere stuwwallen. Het tellen van trekvogels is een monnikenwerk dat alleen al in Nederland door duizenden vrijwilligers wordt gedaan. Zij houden hun waarnemingen nauwgezet bij op Trektellen.org, dat daardoor een schat aan informatie biedt. Ook vind je er een kaart met alle trektelposten vanwaar de vogeltrek gevolgd wordt. Het kan heel erg leuk zijn om daar een keer te gaan kijken.

Het beste moment om te gaan kijken is met mooi weer (nu dus!), en de grootste aantallen vogels komen rond zonsopkomst en de eerste uren daarna voorbij. Gedurende de dag nemen de aantallen vogels af, maar andere soorten komen dan juist pas in de lucht, zoals al genoemd, de zwevende roofvogels bijvoorbeeld.

Bij zon- en (ander) sterrenlicht

Reizen is voor de meeste mensen iets wat zij het liefst overdag doen (files op de Route du Soleil lijken daar een goede indicator voor). Voor vogels is dat minder vanzelfsprekend. Roofvogels en vogels met grote, brede vleugels zoals ooievaars, trekken overdag omdat zij door hun bouw afhankelijk zijn van opstijgende warme lucht (thermiek) om te stijgen en lange glijvluchten te maken naar een volgende bel warme, opstijgende lucht.

Andere vogels, zoals veel zangvogels en steltlopers, trekken juist vaak ’s nachts. Waarschijnlijk om roofdieren te ontlopen. Hoe ze dat klaarspelen heeft mensen eeuwenlang gefascineerd. Uit onderzoek met proefopstellingen blijkt dat vogels een richtinggevoelig orgaantje hebben in hun hersenen, dat qua functionaliteit sterk lijkt op een kompas. Maar dat is niet alles, want vogels kunnen zelfs aan de sterrenhemel bepalen in welke richting zij moeten vliegen. Zelfs als je weet dat dit zo is, blijft dat iets fascinerends.

Wie het geluk heeft in een redelijk stille omgeving te wonen zou ’s nachts de ramen eens flink open moeten zetten: de roepjes van overtrekkende trekvogels zijn nu goed te horen en maken je bewust van wat er in de lucht allemaal plaatsvindt, terwijl de mensen liggen te slapen.

Sijs

Resultaten Europese BirdWatch

De Europese BirdWatch vond kortgeleden plaats, op zaterdag 6 oktober. Meer dan een half miljoen vinken werden geteld. Misschien heeft u dat gemist, maar geen nood: de vogeltrek is ook dezer dagen nog perfect te bewonderen.

Vogels Junior

Wilt u een jongere generatie enthousiasmeren voor vogels en natuur? Overweeg dan om uw (klein)kind, neef of nicht (6-12 jaar) een abonnement op Vogels Junior cadeau te doen. In Vogels Junior 5 van 2018 lezen ze over veel bijzonderheden van de vogeltrek.

https://www.vogelbescherming.nl/over-ons/tijdschriften/tijdschrift-vogels-junior 

Tekst: Lars Soerink, Vogelbescherming Nederland
Foto's: Martin Mollet, Saxifraga (leadfoto: rode wouw); Ran Schols; Vogelbescherming Nederland; Bart Vastenhouw, Saxifraga

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen?
Lees de cookieverklaring. Niet meer tonen