Late herfst dit jaar, bepaal of dat ook bij jou zo is

De Natuurkalender, GLOBE Nederland, Wageningen University
5-NOV-2019 - Nederland heeft weer een late herfst. Door de hoge temperaturen en het lang uitblijven van de eerste nachtvorst kwamen bladverkleuring en bladval laat op gang. In dit natuurbericht een overzicht van De Natuurkalender waarmee je handig kunt bepalen hoe vroeg of laat de herfstontwikkeling van enkele bomen en struiken nu bij jou in de buurt is.
Deel deze pagina

Om te kunnen bepalen hoe vroeg of laat de herfst is, moet je een vergelijking kunnen maken met het verleden. In het kader van het Nederlandse fenologische netwerk De Natuurkalender hebben we veel historische waarnemingen van het moment waarop herfstverschijnselen zich voor hebben gedaan. Vooral in de eerste helft van de 20ste eeuw zijn er in Nederland duizenden herfstwaarnemingen gedaan. Op basis van al die waarnemingen hebben we bepaald wanneer iets nu vroeg of laat is. Voor het gemak maken we in dit overzicht geen onderscheid tussen verschillende delen van Nederland.

In onderstaande tabel staat voor een groot aantal herfstgebeurtenissen een duiding van hoe vroeg of laat het is als een gebeurtenis in de eerste tien dagen van november zich voordoet. Als een aalbes bijvoorbeeld tussen 1 en 10 november al het blad heeft laten vallen, dan is dat zeer laat. De aalbes heeft nog volop groene bladeren en is dus in vergelijking met halverwege de vorige eeuw zeer laat. Met onderstaande tabel kun je op basis van de stand van de bladverkleuring en bladval van de bomen en struiken om je heen zelf bepalen hoe vroeg of laat de ontwikkeling van de herfst is. Op basis van onderstaande gegevens zal ook duidelijk zijn dat de herfst dit jaar laat tot zeer laat is.

Soort en fase herfstontwikkeling

Duiding van vroeg of laat als de fase van herfstontwikkeling voor het eerst plaatsvindt in de eerste tien dagen van november

Aalbes al het blad gevallen

Zeer laat

Acacia al het blad gevallen

Normaal

Berk al het blad in herfstkleur

Zeer laat

Berk al het blad gevallen

Normaal

Beuk al het blad in herfstkleur

Laat

Beuk al het blad gevallen

Normaal

Els al het blad gevallen

Normaal

Esdoorn al het blad gevallen

Zeer laat

Hazelaar al het blad gevallen

Normaal

Linde al het blad gevallen

Laat

Lijsterbes al het blad gevallen

Zeer laat

Meidoorn al het blad gevallen

Laat

Walnoot al het blad gevallen

Laat

Witte paardenkastanje al het blad gevallen

Laat

Zomereik al het blad in herfstkleur

Laat

Zomereik al het blad gevallen

Vroeg

Herfstontwikkeling met de GrowApp in beeld

De foto’s en timelapsevideo’s die gemaakt worden met de GrowApp zijn ook een steeds mooier wordende bron van informatie om de stand van de seizoensontwikkeling te bepalen. De GrowApp kwam in het voorjaar van 2017 beschikbaar voor het publiek en scholen verbonden aan het GLOBE programma. De eerste continue series zijn vanwege de testperiode echter al beschikbaar vanaf het najaar van 2016, vier jaar dus. Hieronder een overzicht van hoe de herfstontwikkeling van twee witte paardenkastanjes achter het Gaia-gebouw en een berk achter het Lumen-gebouw van Wageningen University & Research de afgelopen jaren is verlopen. Voor deze twee locaties waren we al in 2015 begonnen met het regelmatig maken van foto’s. Van deze bomen zijn ook iedere keer de blaadjes geteld, zodat we het percentage bladverkleuring ernaast kunnen zetten. Aan zowel de paardenkastanjes als de berk is goed te zien dat de herfst dit jaar laat is en hoe groot de variatie en het verloop van bladverkleuring is van jaar tot jaar.

Herfstontwikkeling van twee witte paardenkastanjes achter het Gaia-gebouw van Wageningen University & Research

Verloop van het percentage bladverkleuring van de rechter witte paardenkastanje achter het Gaia-gebouw van Wageningen University & Research

Verloop van het percentage bladverkleuring van de linker witte paardenkastanje achter het Gaia-gebouw van Wageningen University & Research

Herfstontwikkeling van een berk in de Lumentuin van Wageningen University & Research

Verloop van het percentage bladverkleuring van een berk in de Lumentuin op de campus van Wageningen University & Research

Herfstontwikkeling van een berk in Bennekom op 1 november 2017, 1 november 2018 en 3 november 2019 

In de afgelopen jaren bleek vooral de bladverkleuring in 2015 vroeg te zijn. Dat had vooral te maken met de koude september en vooral koude oktober dat jaar. Ondanks de kou kwam de minimumtemperatuur dat jaar in september en oktober niet onder het vriespunt. Vorstdagen en dagen met minimumtemperaturen dicht bij het vriespunt zorgen dat de herfstkleuring sneller op gang komt. Met de nachtvorst van een paar dagen geleden en de steeds verder kortende dagen is te verwachten dat de bladverkleuring de komende dagen nu gaat versnellen.

Tekst: Arnold van Vliet en Wichertje Bron, De Natuurkalender, Wageningen University
Foto's: Arnold van Vliet, GrowApp.today en De Natuurkalender

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen?
Lees de cookieverklaring. Niet meer tonen