Stille tuinen: waar zijn onze vogels?

Vogelbescherming Nederland
28-JUL-2020 - Waar zijn de vogels gebleven? Die vraag krijgen we vaak tijdens de zomer bij Vogelbescherming. Maar er is geen reden tot paniek. Ze zijn er wel, maar laten zich veel minder zien, zoals ook blijkt uit cijfers van de Jaarrond Tuintelling. Dat vogels zich nu verborgen houden, heeft een paar goede redenen.
Deel deze pagina

In dit seizoen krijgen we bij Vogelbescherming vaak opmerkingen dat het zo stil is buiten. Vogels lijken de tuinen massaal de rug toe te hebben gekeerd. Ook natuurgebieden ogen behoorlijk verlaten. Waar het dit voorjaar nog kwinkeleerde van zingende vogels, laten ze zich nu nauwelijks horen of zien. Toch is dit geen reden tot paniek. Die vogels zijn niet van de aardbodem verdwenen; ze zijn alleen minder opvallend aanwezig. Waarom is dat zo?

Broedseizoen bijna ten einde

Waarom zijn de vogels nu veel stiller? Om te beginnen zit het broedseizoen er voor veel vogels al weer bijna op. Natuurlijk verschilt dit per soort en gaan sommige nog even door, maar de noodzaak om nog uitgebreid te gaan zitten zingen is nu al veel minder. Daarnaast slokken de jongen – al dan niet uitgevlogen – veel van de tijd van vogelouders op. Zo’n broedseizoen trekt namelijk een zware wissel op de conditie van oudervogels. Ze moeten er echt van bijkomen. De uitgevlogen jongen verlaten vervolgens ‘hun’ tuin en trekken (soms groepsgewijs) de wijde wereld in. Nog een verklaring voor de relatieve stilte in veel tuinen!

Jonge zanglijster

Nieuwe veren

Er is nog een reden dat vogels onzichtbaarder zijn tijdens de zomer. De meeste vogels beginnen meteen nadat de laatste jongen zijn uitgevlogen aan de rui. Alle veren worden geleidelijk vervangen door nieuwe, soms met een pauze in de winter.

De toestand van de veren is voor vogels van levensbelang. Ze moeten goed op elkaar aansluiten om isolatie te bieden en ze moeten tiptop in orde zijn voor het vliegen. En ook hier speelt weer mee dat het broedseizoen zijn tol heeft geëist. De veren zijn wat minder goed onderhouden geweest. Met nieuwe veren zijn de vogels dus klaar voor de winter, of die nu in Afrika wordt doorgebracht of elders.

Maar tijdens de rui zijn vogels met hun mottige verenpak veelal kwetsbaar, en mede daardoor nu wat stilletjes (voor hun eigen veiligheid). Tijdens de rui leiden ze een teruggetrokken bestaan.

Voorkomen van zanglijsters door het jaar heen, met verschillende piekmomenten (gerelateerd aan voorjaarszang en doortrek in voor- en najaar) en een opvallende ‘zomerdip’

Jaarrond Tuintelling

De stilte in de tuinen wordt bevestigd door de resultaten van de Jaarrond Tuintelling. In dit project – waarin meerdere natuurorganisaties samenwerken – worden al vijf jaar lang, wekelijks alle dieren en planten in duizenden tuinen geteld en doorgegeven. Een interessant project, want met een oppervlakte van zo’n 30.000 hectare beslaan de tuinen een behoorlijk deel van Nederland. Toch weten we nauwelijks wat er zoal leeft binnen de bebouwde kom. Met hulp van vele enthousiaste tuineigenaren proberen we dat goed in beeld te krijgen.

Als we kijken naar het seizoenspatroon van een aantal typische tuinvogels in de tellingen, dan zien we de ‘zomerdip’ duidelijk terug. Goede voorbeelden daarvan zijn pimpelmees, maar ook de zanglijster en groenling worden veel minder vaak geteld tijdens de zomerperiode.

Dit is slechts één van de leuke uitkomsten van dit ‘citizen science’-project. De komende tijd zullen we hier meer uitkomsten van de telling publiceren.

Ook de grafiek van de groenling toont een duidelijke dip in de zomer. Direct is ook te zien dat de groenling meer een standvogel is dan de zanglijster, en ’s winters niet wegtrekt.

Tel mee!

Trouwens, als u denkt dat in tuinen alleen algemene planten en dieren voorkomen, dan heeft u het mis. Zo blijkt uit de Jaarrond Tuintelling. Maar ook van de gewone soorten weten we niet goed waar ze voorkomen. Daarom is het hard nodig om de natuur in tuinen beter in beeld te krijgen. Ook uw tuin zit vol leven; geef het door via Tuintelling.nl. Want meten = weten, ook in de tuin.

Tekst: Gert Ottens & Marc Scheurkogel, Vogelbescherming Nederland
Foto's: Marc Scheurkogel; Jaap Schelvis, Saxifraga
Grafieken: Tuintelling.nl

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen?
Lees de cookieverklaring. Niet meer tonen