Natuurjournaal 19 augustus 2026

Een grote nachtvlinder die overdag haast niet opvalt, maar ’s nachts, of op zwoele zomermiddagen, actief wordt, is het rood weeskind. Deze nachtvlinder met een bijzondere naam, daarover later meer, gaat overdag helemaal op in zijn omgeving. De voorvleugels zijn grijsachtig gekleurd met een bruin lijnenpatroon. Opvallender zijn de achtervleugels, die in rust niet zichtbaar zijn en je dus alleen kan zien als de vlinder opvliegt. Deze zijn rood met zwart en hebben een witte rand. Als er ondanks de camouflerende voorvleugels toch een predator te dichtbij komt, zorgen de rode achtervleugels bij het opvliegen voor verwarring. Het rood weeskind is in Nederland een algemene soort die verspreid door het hele land voorkomt. Er zijn meerdere weeskind-soorten met rood-zwarte achtervleugels, maar van deze soorten is het rood weeskind het meest algemeen. De naam dankt het rood weeskind aan de rode en zwarte banen die over de achtervleugels lopen. Deze doen namelijk denken aan de kleding van weeskinderen uit het burgerweeshuis in Amsterdam. Deze kleren waren rood met zwart omdat dit de kleuren zijn van het wapen van Amsterdam. Andere zogenoemde weeskind-nachtvlindersoorten komen zowel uit hetzelfde geslacht als het rood weeskind, als uit andere families. De namen van deze soorten zijn allemaal afgeleid van het rood weeskind, en verwijzen verder naar de kleur van de achtervleugels of de waardplant waarop de eitjes worden gelegd, zoals bij bijvoorbeeld het eikenweeskind.

Zo’n soort uit een andere familie met een naam die verwijst naar de kleur van de achtervleugels is het zwart weeskind. Bij deze soort is de achtervleugel, zoals de naam doet vermoeden, even onopvallend als de voorvleugels, maar het formaat van deze vlinder maakt het toch een opvallende verschijning. Het is een van de grootste uilensoorten die in Nederland voorkomen, met een voorvleugellengte van tussen de 30 en 36 millimeter per vleugel. Het zwart weeskind is eveneens een in Nederland algemeen voorkomende soort. Vroeger kwam deze nachtvlinder alleen in Zuid-Limburg voor, maar sinds het begin van deze eeuw is deze aan een opmars naar de rest van Nederland bezig en inmiddels komt het zwart weeskind in het hele land voor.

Tekst: Marco Wind, Nature Today
Beeld: Kars Veling