Toekomst voor het veen

Sinds 2023 konden boeren tot voor kort terecht bij het Loket Veenweideboeren Noord-Holland. Dit loket ondersteunt agrariërs die klimaatmaatregelen willen nemen die passen bij hun bedrijf. Het aanbod is breed: van relatief eenvoudige ingrepen, zoals klei in veen, tot meer ingrijpende keuzes zoals omschakeling naar natte teelten. Alle maatregelen zijn gebaseerd op de nieuwste wetenschappelijke inzichten, met oog voor praktische haalbaarheid, kosten en gevolgen voor het verdienmodel van de boer. Het loket is nu dicht in afwachting van nieuwe financiering. 

Tijdens de sessie ‘Slim boeren op veen’ op het BoerenNatuur Festival op 16 juni neemt projectleider Martine Bijman bezoekers mee in de praktijk. Ze vertelt over de aanpak en waarom deze zo succesvol is. Ze laat zien wat maatregelen, zoals waterinfiltratiesystemen, greppelinfiltratie, peilverhoging en klei in veen concreet kunnen opleveren. Wat betekenen ze voor de bedrijfsvoering? En hoe dragen ze bij aan klimaat- en biodiversiteitsdoelen? De sessie biedt niet alleen inspiratie, maar ook praktische handvatten voor boeren en andere betrokkenen. 

Waarom zijn jullie gestart met het Loket Veenweideboeren Noord-Holland?

Martine Bijman: “Voor 2023 werkten we als collectief Water, Land & Dijken mee aan het 'Innovatieprogramma Veen'. Daarin hebben we gekeken of het mogelijk is om percelen te vernatten naar 30 centimeter onder het maaiveld – het grondwaterpeil ligt dan 30 centimeter onder het gras – mét behoud van bedrijfsvoering voor de boeren. Dat bleek te kunnen. Nadat het onderzoek was afgerond, waren we klaar voor uitrol op grote schaal. Maar als je wil dat boeren maatregelen gaan nemen die de uitstoot van broeikasgas in het veenweidegebied reduceren, moet daar wel een vergoeding tegenover staan. Het is niet zo dat een koe meer melk geeft bij een hoger grondwaterpeil. En zo zijn we gestart met het 'Loket Veenweideboeren Noord-Holland' om hen daarbij te helpen.”

Waarom is het essentieel dat boeren deze maatregelen nemen?

Bijman: “Verdroging van veengrond leidt tot bodemdaling en tot meer uitstoot van koolstofdioxide (CO₂). Als veenbodem droog wordt, verbrandt deze door de zon en daar komt CO₂ bij vrij. Vanuit de overheid moeten we sturen op reductie van broeikasgassen. Maar als agrariër wil je ook blijven boeren waar je zit. Daarom zijn we gaan kijken welke maatregelen we kunnen nemen om daarvoor te zorgen. Alleen het peil van je slootwater verhogen helpt niet genoeg, aangezien veen niet heel waterdoorlatend is. Daarom zijn we gaan kijken naar maatregelen als waterinfiltratiesystemen om het grondwaterpeil te verhogen. Ook zijn er maatregelen, zoals het plaatsen van dammetjes en stuwtjes, zodat boeren aanvullend het slootwaterpeil kunnen verhogen, zowel op bedrijfsniveau als op polderniveau. Ook klei in veen, waarbij klei over het land wordt uitgereden, is een belangrijke maatregel. De kleideeltjes zakken in de bodem en binden zich aan het veen, waardoor de uitstoot vermindert. Een andere mogelijke maatregel is de teelt van natte gewassen. Echter, deze hebben we in de praktijk nog niet gefinancierd.”

Wat doen jullie met het Loket Veenweideboeren Noord-Holland?

“Als mensen klimaatmaatregelen willen nemen, kunnen ze bij ons aankloppen. We begeleiden ze stap voor stap bij het nemen van die maatregelen en geven ze financiering. We werken trouwens voor het hele veenweidegebied van Noord-Holland, niet alleen voor het werkgebied van Water, Land & Dijken. Tot nu toe hebben we via het loket zo’n 1,3 miljoen euro weggezet aan inrichtingsmaatregelen bij 30 boeren in het Noord-Hollandse veenweidegebied. Momenteel is het loket gesloten in afwachting van nieuwe financiering, en een nieuwe manier van inrichten van de subsidieregeling.”

Wat wil je op 16 juni meegeven in de sessie op het BoerenNatuur Festival?

“Ik wil vooral graag laten zien wat voor een succes we hebben gehad met het loket. We ontzorgen iedereen die erover denkt veenweidemaatregelen te nemen. We nemen mensen die ons benaderen aan de hand mee, van A tot Z, zodat ze zo laagdrempelig mogelijk kunnen starten. We nemen ze veel werk uit handen, zoals subsidies, offertes, contact met de draineur en vergunningen. Als je boeren helpt om de eerste stap te zetten, volgt de rest vaak vanzelf. Het loket laat zien dat je met vertrouwen, praktische hulp en een beetje lef samen grote stappen kunt zetten voor het veen. Over die aanpak wil ik meer vertellen en anderen inspireren op 16 juni.”

Meer informatie

• Lees meer over het programma van het BoerenNatuur Festival op 16 juni in Deventer.

Tekst: Pieter Verbeek, BoerenNatuur
Beeld: MedioRaad; Bert Hartman, FIeR door Hartman