Gouden Lepelaar van Vogelbescherming Nederland naar Leo Zwarts

Met de toekenning eert Vogelbescherming een onderzoeker die ook na zijn pensionering een enorme bijdrage heeft geleverd aan vogelonderzoek en de bescherming van vogels.

Baanbrekend veldonderzoek in de Sahel

Leo Zwarts wordt onderscheiden vanwege zijn uitzonderlijke inzet voor onderzoek naar de leefomstandigheden van trekvogels in de Sahel, het gebied ten zuiden van de Sahara waar veel Europese trekvogels overwinteren. Tussen 2011 en 2019 verrichtte hij omvangrijk veldwerk in de regio, samen met collega-onderzoekers die aangeven dat zonder Zwarts het project er niet zou zijn geweest. Vogelbescherming heeft het Sahel-vogelonderzoek ondersteund, onder meer in het kader van ons Living on the Edge-project. 

Zwarts heeft met zijn onderzoek aangetoond hoe sterk Europese trekvogels afhankelijk zijn van de omstandigheden in de Sahel. Hij liet zien dat regenval in deze regio cruciaal is voor veel soorten en ontdekte daarnaast het grote belang van de boomsoort Faidherbia albida, een acaciasoort, die voedsel en beschutting biedt aan overwinterende vogels. Zijn werk maakt duidelijk dat effectieve bescherming van Nederlandse broedvogels niet mogelijk is zonder behoud en herstel van geschikte leefgebieden in de Sahel. Voor dit onderzoek verrichtte hij jarenlang veldwerk onder uitdagende omstandigheden in afgelegen en hete gebieden met beperkte voorzieningen. 

Levenslange inzet voor vogels

Zwarts zet zich al sinds zijn tijd bij de Christelijke Jeugdbond voor Natuurstudie (CJN) in voor vogels en natuur. Daarmee bestrijkt zijn betrokkenheid inmiddels meer dan 65 jaar.  

"Met zijn gedrevenheid heeft Leo Zwarts een uitzonderlijke bijdrage geleverd. Zijn werk heeft enorme betekenis voor het beschermen van vogels, zowel in Nederland als ver daarbuiten. Tot op de dag van vandaag bouwen wij erop door met onze beschermingsprogramma's die we samen met onze Afrikaanse BirdLife Partners uitvoeren. Zowel het project Birds, Bees & Business als ons werk met de Great Green Wall passen Leo’s kennis toe om de biodiversiteit in de West-Afrikaanse savannes voor vogels te versterken", aldus Karsten Schipperheijn, directeur-bestuurder van Vogelbescherming Nederland. 

"Ik ben volledig verrast en ontzettend blij met deze Gouden Lepelaar. Het onderzoek in de Sahel heeft me veel gebracht, maar het veldwerk was soms ook echt zwaar. Deze onderscheiding voelt daarom niet alleen als een waardering voor mij persoonlijk, maar voor het hele team", reageert Leo Zwarts.

Waardevolle gegevens voor wetenschap en natuurbeheer

Onlangs maakten Zwarts en zijn collega's nieuwe gegevens beschikbaar over regenval in de Sahel en overstromingen van de Senegal- en Nigerrivier. Deze cijfers worden jaarlijks bijgewerkt en helpen onderzoekers beter begrijpen waarom aantallen trekvogels die in de Sahel overwinteren van jaar tot jaar verschillen. Daarnaast zijn de gegevens waardevol voor wetenschappers die onderzoek doen naar landbouw, natuur en waterbeheer in de regio. 

Zwarts heeft in de afgelopen jaren niet alleen op allerlei internationale conferenties verteld over zijn werk, vaak op uitnodiging van de betreffende organisatie, maar ook bij allerlei plaatselijke vogelwerkgroepen in Nederland, waaronder de Vogelwerkgroep Wageningen.  

Gouden Lepelaar

De Gouden Lepelaar is een bijzondere prijs van Vogelbescherming Nederland, de organisatie die opkomt voor in het wild levende vogels en hun leefomgeving. De onderscheiding, die bestaat uit een uniek gouden speldje en een oorkonde, wordt jaarlijks sinds 1974 uitgereikt aan een persoon die een meer dan gewone bijdrage heeft geleverd aan de bescherming van vogels.

Tekst: Vogelbescherming Nederland
Beeld: Guy Ackermans