Natuurinclusieve landbouw biedt kansen, maar het gaat niet vanzelf

Provincie Groningen
4-MRT-2026 - In Nederland wordt de laatste jaren op diverse plekken met natuurinclusieve landbouw geëxperimenteerd. In Noord-Nederland liep er een vierjarig programma waarin provincies en het Rijk samenwerkten met natuurorganisaties, kennisinstellingen en boeren. Successen waren er onder andere met de teelt van vlas en boekweit. Ook ontstonden er nieuwe samenwerkingsverbanden.

Op verschillende plaatsen in het land zijn projecten gestart, gericht op een meer natuurvriendelijke landbouw. Het meest omvangrijke programma vond plaats van 2019 tot 2024 in Noord-Nederland, onder de vlag van de Regio Deal Natuurinclusieve Landbouw. Daarbij werd nauw samengewerkt tussen universiteiten en hogescholen, regionale natuurorganisaties en  de agrarische collectieven. Op het Slotsymposium Regio Deal Natuurinclusieve Landbouw Noord Nederland, in oktober 2025, werden met vertegenwoordigers uit het hele land de bevindingen naast elkaar gelegd.

Pilotproject 'Natuurrijke slaperdijken Groningen'

Projecten Regio Deal Natuurinclusieve Landbouw Noord Nederland

De nadruk lag op het uitvoeren van natuur- en milieuvriendelijke experimenten, zoals de teelt van veldbonen, vlas en boekweit, en het verminderen van het gebruik van bestrijdingsmiddelen en kunstmest. Enkele spraakmakende projecten die zijn gestart of verder gebracht zijn de weidevogelvriendelijke veehouderij op Schiermonnikoog (zie kader) en de extensievere landbouw op enkele terreinen van het Groninger Landschap en Staatsbosbeheer. Ook werd gezocht naar manieren om tot betere samenwerkingsverbanden te komen van onder andere boeren en overheden of natuurorganisaties en agrarische organisaties. Daarnaast is onderzoek gedaan naar nieuwe businessmodellen. Hier zijn veel nieuwe inzichten ontstaan, maar er zijn ook nieuwe natuurvriendelijke bedrijfsvormen in de praktijk gebracht.

Op Schiermonnikoog werken de zeven boeren van het eiland aan een natuurvriendelijke bedrijfsvoering om de stikstoflast op met name het Nationaal Park Schiermonnikoog  te verminderen. Niet alleen is het aantal koeien teruggebracht, ook zijn de bodemkwaliteit en het weidevogelbeheer veel centraler komen te staan. Bovendien wordt energie duurzaam opgewekt. Om de inkomstenderving  te compenseren is een eigen eilander kaas  (‘Van Schier’)  op de markt gebracht die inmiddels op veel plekken in het land verkrijgbaar is. Onderzocht wordt of een eigen kaasfabriek mogelijk is. Voor dit alles was veel ondersteuning nodig, van provincie, rijk, het Louis Bolk Instituut en is met talloze partijen samengewerkt zoals de Vogelbescherming. Ook moesten de boeren zich organiseren in een coöperatie en was veel overleg vereist. De bedoeling is dat het project  als voorbeeld dient voor vergelijkbare gebieden.

Praktijkproef lisdoddeteelt Veenweidegebied Hegewarren

Eerste resultaten

De eerste resultaten van de projecten (pdf: 5 MB) uit de Regio Deal Noord Nederland zijn bekend. Dit zijn, onder andere:

  • Vooral de teelt van vlas en boekweit lijkt succesvol.
  • Bepaalde loopkeverpopulaties herstellen zich bij extensiever beheer, maar er is ook nog veel onduidelijk over de effecten van natuurinclusieve landbouw.
  • De oprichting van coöperatie Agricycling, waarin boeren en overheden werken aan het verbeteren van kringlopen.
  • Project Rijkdom, waar private investeerders natuurvriendelijke landbouw mogelijk maken.
  • Sluitende businessmodellen zijn er nog niet veel en de betrokkenheid van marktpartijen is gering.
  • Regionale, meedenkende voormannen of -vrouwen en onafhankelijke coaching blijken cruciaal voor de start en continuering van projecten, met name voor het verkrijgen en behoud van vertrouwen.

Vervolg

Om meer successen te boeken in Noord-Nederland, is voortgezette ondersteuning nodig. In eerste instantie leek dit mogelijk via het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Helaas heeft het Rijk dit programma stopgezet en het hiervoor gereserveerde geld elders besteed. De nieuwe regering pakt wellicht de draad weer op. Ook hebben provincies delen van de gestarte projecten voortgezet. De fors uitgebreide pot voor agrarisch natuurbeheer kan een financieringsbron zijn.

Kleiweide biodiversiteitsmonitor Gouden Land

Conclusie

Ook elders in het land zijn dit type grootschalige projecten rond natuurinclusieve landbouw gestart: de Bollenstreek, Ooijpolder-Groesbeek, het Buijtenland van Rhoon en Laag Holland. Daar komt men tot dezelfde conclusies: natuurinclusieve landbouw is mogelijk, maar sluitende businessmodellen en goede samenwerkingsverbanden zijn vaak een probleem. Ecologische effecten zijn nog niet altijd duidelijk. En blijvende steun van diverse partijen, zeker van de overheid, is nodig.

Meer informatie

Tekst: Henny van der Windt, Rijksuniversiteit Groningen; Gert Noordhoff, Provincie Groningen
Beeld: Regio Deal Noord-Nederland (leadfoto: akkerrand veenkoloniën)

  

  

Laatste berichten

Zie ook