Bomen in stad en dorp: nóg belangrijker dan we al dachten

Boomprofessionals weten allang hoe essentieel bomen zijn. Toch wordt in de beheerpraktijk maar al te vaak vooral de nadruk gelegd op zaken als kosten, ruimtegebrek, visuele indruk en mogelijke risico’s, en minder op de waarde die bomen toevoegen. Daardoor sneeuwt de werkelijke waarde van bomen al snel onder, terwijl bomen op allerlei manieren bijdragen aan gezonde ecosystemen – vaak zonder dat we ons dat realiseren.

Bomen zijn essentieel voor mensen

Bomen vormen complete leefwerelden. Ze bieden voedsel, beschutting en nestelplekken aan vogels, insecten, zoogdieren, mossen en schimmels. Eén grote boom kan honderden organismen ondersteunen. Met hun schaduw en verdamping temperen bomen extreme hitte. Ook houden bomen water vast via hun bladerdek en wortels. Ze verminderen piekafvoer na regenbuien en stabiliseren de bodem, waardoor erosie wordt beperkt. In stedelijke gebieden fungeren bomen ook nog als natuurlijke filters. Ze vangen schadelijke stoffen en fijnstof op en zuiveren zo de lucht die we dagelijks inademen. Daarnaast slaan ze CO₂ op, waardoor ze een directe bijdrage leveren aan het aanpakken van de klimaatproblematiek.

Als bonus werkt de aanwezigheid van planten en bomen ook stressverlagend en ondersteunt het ons immuunsysteem. De aanwezigheid van planten en bomen nodigt uit tot bewegen en versterkt het gemeenschapsgevoel: plekken met bomen worden sneller ontmoetingsplekken. Daarmee zijn ze een essentieel deel van het fundament van onze gezondheid en leefomgeving.

Voorbij het negatieve beeld van boomveiligheid

Toch worden bomen in beleid en discussies vaak beoordeeld vanuit een negatief standpunt: is een boom wel veilig en heeft hij genoeg sierwaarde? Veiligheid is natuurlijk belangrijk, maar het mag nooit het vertrekpunt zijn. Bomen zijn er niet om ‘veilig’ en ‘mooi’ te zijn. Hun echte waarde schuilt erin dat ze kunnen koelen, verbinden, verrijken en dat ze ander leven mogelijk maken. Als we blijven redeneren vanuit gevaar, dan kijken we vooral naar wat er mis kan gaan. Het is tijd om de blik te verschuiven naar wat bomen ons brengen.

Van strak naar natuurvolgend: groen dat meebeweegt

Steeds meer steden en dorpen zetten dan ook stappen richting natuurvolgend beheer dat de boom in zijn waarde laat. Ook de iets minder ‘mooie’ boom heeft veel te bieden. In het groenbeheer betekent dat: minder strak maaien, minder intensief opruimen en meer ruimte voor natuurlijke processen. Ook bij bomen zie je ander beleid ontstaan, waarin asymmetrische boomkronen, holten, spleten en schimmels (of boomgasten) erbij horen. Bomen en planten krijgen dan de kans om zich te ontwikkelen op een manier die past bij de locatie.

Deze aanpak vraagt om een andere manier van werken en denken. Soms is minder doen juist de beste keuze, zoals blad laten liggen voor bodemleven, dood hout laten staan voor insecten, en variatie toelaten in plaats van uniformiteit. Voor veel bewoners is dat even wennen. Natuurlijker groen ziet er soms rommeliger uit, maar die rommel is precies wat de natuur veerkrachtig maakt.

Natuurvolgend beheer is geen techniek. Het is een mentaliteit die draait om investeren in stevige, gezonde ecosystemen die beter bestand zijn tegen droogte, hitte en hevige regen. Maar het is wel belangrijk om dit goed te communiceren. Als bewoners weten waarom er op deze manier beheerd wordt, is het makkelijker om te begrijpen waarom de boom met de ‘gekke kroon’ voor de deur blijft staan.

Een boom die meepraat

Als we willen dat bomen een volwaardige plek krijgen in beleid, ontwerp, beheer en beleving, moeten we ze ook een ‘stem’ geven buiten het vakgebied. Dat begint bij hoe we over bomen praten – niet als objecten om te controleren, maar als levende wezens die een cruciale bijdrage leveren aan onze leefomgeving.

Door de waarde van bomen zichtbaar en bespreekbaar te maken bij ontwerpers, gezondheidsprofessionals, beleidsmakers en bewoners, bouwen we aan een samenleving waarin bomen vanzelfsprekend onderdeel zijn van elke ruimtelijke keuze.

Nationale Boomverzorgingsdag

Op vrijdag 27 maart organiseert IPC Groene Ruimte de Nationale Boomverzorgingsdag, waar deze thema’s verder worden uitgediept, van natuurvolgend beheer tot gezondheid, biodiversiteit en bodemleven. Het is een dag om samen te ontdekken hoe we bomen echt de plek kunnen geven die ze verdienen. Kijk voor het programma en inschrijving voor de Nationale Boomverzorgingsdag 2026 op de website van IPC Groene Ruimte.

Tekst: Lieke Willems, IPC Groene Ruimte
Beeld: Lieke Willems (leadfoto: De Pijp Amsterdam); Ronald van der Velden