Verborgen stadsnatuur blijkt cruciaal

De afgelopen vier jaar onderzochten 23 partners – onder leiding van Naturalis Biodiversity Center – in het project Verborgen Stadsnatuur welke impact de kleine natuur in de stad heeft op onze leefomgeving. En wat blijkt? Een goede inrichting van je stad is niet alleen belangrijk voor de natuur, maar ook voor de leefbaarheid en gezondheid van de menselijke stadsbewoners.

Om de opgedane kennis direct in de praktijk te kunnen brengen, heeft het project twee producten ontwikkeld: een film, om je te verwonderen over de kleine natuur in de stad en te zien wat je zelf hiervoor kunt doen, en een boek, speciaal voor de groene professionals – zoals beleidsmakers, stedenbouwkundigen en ecologen – vol met het laatste onderzoek en praktische adviezen.

Kleine natuur bleef onderbelicht

“De laatste jaren groeit het besef dat ruimte geven aan stedelijke biodiversiteit positieve effecten heeft op de kwaliteit van de leefomgeving”, vertelt projectleider Michael Stech. “Maar de kleine natuur in de stad bleef hierbij tot nu toe onderbelicht. En dat terwijl juist een groot deel van de stadsnatuur bestaat uit die kleine organismen.” Het onderzoek van Verborgen Stadsnatuur biedt nieuwe inzichten en concrete handvatten voor stedelijke professionals en bewoners om de verborgen biodiversiteit slimmer in te zetten voor een veerkrachtige en gezonde stad. 

Gezonde bodem, gezonde stad

De stadsbodem is sterk gefragmenteerd door bestrating, bebouwing en kleine stukjes groen. Uit een van de onderzoeken van Verborgen Stadsnatuur blijkt dat open grond en de aanwezigheid van bomen zorgen voor meer schimmeldiversiteit in de bodem. Deze schimmels zijn ontzettend belangrijk voor het stedelijk groen. Ze breken organisch materiaal af en helpen bomen de vrijgekomen voedingsstoffen op te nemen, zodat deze beter groeien en minder snel ziek worden. Sterke bomen zorgen op hun beurt weer voor noodzakelijke verkoeling in de stad.

Mossen en korstmossen als waarschuwingssysteem

Ook mossen en korstmossen vervullen een belangrijke rol in de stad. Ze zijn essentieel voor het voedselweb in de stad en werken als een soort waarschuwingssysteem voor luchtkwaliteit, stikstof en – zo blijkt uit het onderzoek van Verborgen Stadsnatuur – hittestress. Door deze indicatorsoorten te monitoren kunnen we zien waar maatregelen tegen hittestress genomen moeten worden. 

Mos op beton

Daarnaast onderzocht het project Verborgen Stadsnatuur de voordelen van moswanden op gebouwen. Zo blijken mossen goede geluidsdempers, helpen ze bij het ontlasten van het rioolsysteem bij piekbuien en voorzien ze de gebouwen van een natuurlijke isolatie.

Bewoners in actie voor stadsnatuur

Bewoners kunnen veel betekenen voor de stadsnatuur. Alle tuinen en balkons bij elkaar beslaan een oppervlakte van maar liefst tien keer het Nationaal Park De Hoge Veluwe. Binnen het project Verborgen Stadsnatuur is onderzoek gedaan naar hoe je mensen in beweging brengt voor de stadsnatuur. Bewoners komen sneller in actie – zoals het wippen van tegels – wanneer ze inzien dat hun eigen buitenruimte geen eilandje is, maar onderdeel van een groter, groen netwerk.

Toekomst

Het project Verborgen Stadsnatuur geeft bedrijven, gemeenten en provincies inzichten en handvatten om het kleine leven mee te nemen in projecten. Zo onderzoekt bouwbedrijf Heijmans al tijdens bouwwerkzaamheden hoe het bodemleven verandert gedurende een gebiedsontwikkeling en weet het bedrijf Respyre meer over de ecosysteemdiensten die de groene moswanden die zij aanleggen kunnen leveren. Gemeenten kunnen de nieuwe inzichten gebruiken voor hun bomenbeleid en voor de keuze van substraten die bomen beter laten groeien. Verborgen Stadsnatuur hoopt dat door dit onderzoeksproject de kleine organismen in de toekomst niet langer onopgemerkt blijven.

Meer informatie

• Boek: Verborgen Stadsnatuur. Een levende stad voor mens en natuur. Voor iedereen die geïnteresseerd is in beleidsadviezen over de kleine natuur in de stad en in de resultaten van het onderzoek dat binnen het project gedaan is.
• Video: Verborgen Stadsnatuur.
• Project Verborgen Stadsnatuur.
• Verslag Hogeschool van Amsterdam: Gedragsonderzoek ruimte voor verborgen stadsnatuur: Wat stadsbewoners beweegt om biodiversiteit in hun eigen en gedeelde buitenruimte te versterken.

Tekst: Naturalis Biodiversity Center
Beeld: Agnes Westelaken (leadfoto: de korstmos Groot dooiermos op een boom)