Natuurjournaal 1 november 2026

De rupsendoder is paddenstoel van het jaar 2026. Die is fel oranje en soms wel te vinden. Voor zijn familielid moet je echt heel veel geluk hebben: de bepoederde rupsendoder. Deze is eveneens een parasitaire schimmel uit de familie van de cordycepsen die leeft op insecten.

De schimmel infecteert en parasiteert hoofdzakelijk op rupsen en in de grond liggende poppen van (nacht)vlinders. Nadat een insect de sporen binnenkrijgt koloniseert de schimmel het lichaam van de gastheer van binnenuit. Het insect sterft, waarna de schimmel naar buiten breekt als een bundeltje knotsjes, meestal niet meer dan één cm. lang. De knotsjes zijn opvallend wit en poederachtig. Vanuit deze bundels worden de sporen verspreid. Het is echt een kunstje om ze vinden.

De poederzwamgast is een unieke, kleine paddenstoel die als necrotrofe parasiet leeft op de rottende resten van andere paddenstoelen. De grofplaatrussula (Russula nigricans) is daarbij zijn favoriete gastheer. Waar de meeste plaatjeszwammen sporen produceren onder hun hoed (tussen de lamellen), pakt de poederzwamgast dit heel anders aan. De hoed van de poederzwamgast begint wit en bolvormig, maar verandert al snel in een bruine, poederachtige massa. Dit poeder bestaat uit miljoenen chlamydosporen. Dit zijn ongeslachtelijke sporen waarmee de schimmel zichzelf kan klonen en zich daarna via de wind kan verspreiden. Omdat de paddenstoel zijn sporen hoofdzakelijk bovenop de hoed maakt, zijn de lamellen aan de onderkant erg slecht ontwikkeld, dik, staan ze ver uit elkaar of ontbreken ze soms zelfs volledig, dat heet rudimentair. De poederzwamgast groeit bijna uitsluitend op russula's (vooral dus de resten van grofplaatrussula’s) die al in verregaande staat van ontbinding verkeren.

Tekst en beeld: Mike Hirschler, IVN Deventer