Tegels eruit, bomen erin: hoe schimmels en bacteriën onze stad gezond houden

Sjoerd Gremmen onderzocht de bodem van boomspiegels – het open stukje aarde rondom een boom – van lindebomen, maar keek ook welke schimmels en bacteriën zich een paar meter verderop schuilhouden onder stoeptegels en de weg. Deze bodemmonsters vergeleek hij vervolgens met de bodem onder een geheel versteende weg en dus zonder groen. En wat blijkt? Open grond en de aanwezigheid van een boom verviervoudigen de diversiteit van schimmels.

Bomen hebben een enorme impact

Gremmen is heel Nederland doorgereisd om bodemmonsters te nemen. Daarvoor moesten heel wat klinkers getrokken worden en zijn ook flink wat spieren gekweekt. “Het trekken van zo’n klinker is nog best zwaar”, lacht Gremmen. Met een hamer sloeg hij vervolgens buizen zo’n 15 centimeter diep de grond in. De aarde verzamelde hij in een zakje en bracht hij naar het laboratorium van Naturalis. Daar bepaalde Gremmen vervolgens aan de hand van eDNA – ook wel omgevings-DNA genoemd (van het Engelse environmental DNA) – hoeveel verschillende schimmels en bacteriën in het monster aanwezig waren.

“Toen ik de bodem onder een weg voor het eerst zag, dacht ik: hier kan niets leven!” vertelt hij. “Het zand leek wel een beetje op samengeperst strandzand.” Toch blijkt uit dit onderzoek dat de aanwezigheid van een boom een behoorlijke impact heeft op de omgeving. “Rond een boom zul je het hoogste aantal soorten schimmels vinden, maar zelfs op 8 meter afstand, verborgen onder stoep- en straattegels, kun je nog steeds dubbel zoveel schimmels vinden ten opzichte van een boomloze straat.”

Zonder schimmels en bacteriën geen gezonde leefomgeving

Waarom willen we die diversiteit aan schimmels eigenlijk? Sommige soorten schimmels werken samen met bomen. Ze zorgen ervoor dat een boom makkelijker voedingsstoffen opneemt, minder snel ziek wordt en beter groeit. Wil je een groene stad, dan wil je deze schimmels natuurlijk graag in je bodem hebben. Daarnaast ontwikkelen mensen die op jonge leeftijd in aanraking komen met schimmels en bacteriën later minder snel allergieën of astma. Kinderen die veel buiten tussen het groen spelen, zijn later vaak gezonder. “Een gezonde bodem, met dus veel verschillende bacteriën en schimmels, betekent een gezonde leefomgeving”, beaamt Gremmen.

Volgens Gremmen hebben kleine stukjes groen in een stad al een behoorlijke invloed op de omgeving. Dit is dus iets waar gemeenten rekening mee kunnen houden bij de ruimtelijke ordening. “Alle kleine beetjes helpen echt enorm. Op plekken waar bestrating niet echt nodig is kun je beter voor open grond kiezen, zoals waterdoorlatende tegels, geveltuintjes of een onverharde middenberm.” Al wip je maar één tegel, dan kun je volgens Gremmen al een verschil in de bodem merken.

De bodem is de basis

Het onderzoek naar schimmels en bacteriën in de bodem is nog lang niet klaar! Gremmen wil ook weten of verschillende boomsoorten invloed hebben op welke schimmels en bacteriën in de bodem voorkomen. Welk bodemtype kun je eigenlijk het beste gebruiken in een stad? En wat doet de natuurlijke bodem van zo’n stad precies, heeft het invloed op de door mensen aangelegde bodem? “De bodem is de basis van het stedelijk ecosysteem. Hoe wij onze stad inrichten bepaalt wat er kan leven.” 

Meer informatie

• Het artikel: 'Islands in a sea of stone: Distinct microbial soil communities in Tilia tree pits compared to paved soils', gepubliceerd in Urban Forestry & Urban Greening.
• Dit onderzoek is onderdeel van het project Verborgen Stadsnatuur. Meer weten over het kleine leven in de stad? Met het project Verborgen Stadsnatuur hopen Naturalis en partners dat beleidsmakers en stadsbewoners meer rekening gaan houden met de verborgen natuur in de stad.

Tekst: Naturalis Biodiversity Center
Beeld: Getty Images (leadfoto: schimmeldraden zichtbaar ondergronds); Avila Lindgren; Sjoerd Gremmen