Zelf zoeken of als gemeente deelnemen: doe mee met de Bodemdierendagen!

Benieuwd wat er onder je voeten leeft? Doe dit jaar mee met vele anderen en ga op bodemdierensafari in je eigen tuin. Al voor het twaalfde jaar op rij geven mensen door wat er in de bodem in hun omgeving leeft, zodat wetenschappers van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) en Wageningen University deze waarnemingen voor onderzoek kunnen gebruiken.

Hartenkreet

Dit jaar staat tijdens de Bodemdierendagen het hart centraal. Letterlijk en figuurlijk! Het hart is niet alleen een belangrijk orgaan van ieder dier, het staat ook symbool voor liefde. Met de hartenkreet ‘Uit de grond van mijn hart’ roepen we je op om dit najaar mee te zoeken naar bodemdieren. Samen onderzoeken we hoe het gaat met het bodemleven in de Nederlandse steden en dorpen.

Dierenharten

Het hart pompt bloed door het lichaam, en brengt zo zuurstof en voedingsstoffen naar de organen. Bij sommige diersoorten is er iets bijzonders met het hart. Je hebt misschien wel eens gehoord van de vele harten van de regenworm. De gewoonste regenworm van Nederland, de grote blauwkopworm, heeft er wel tien. Die harten heeft de regenworm nodig om het bloed door zijn lange lichaam heen te krijgen.

Ook zijn er bodemdieren die juist helemaal geen hart hebben. Bij hen trekt gewoon een bloedvat samen om bloed door te pompen. Overigens noemen we dat trouwens bij veel van hen geen bloed, maar ‘hemolymfe’.

Liefdevol samenleven?

Het hart staat wereldwijd symbool voor de liefde. Nou ja, bovengronds tenminste… Ook al kunnen de meeste bodemdieren (waarschijnlijk) geen liefde voelen, hun gedrag líjkt soms wel heel liefdevol: sommige zitten het liefst met zijn alle in een groepje bij elkaar. Dat kan verschillende functies hebben: vuurwantsen zoeken elkaar inderdaad op om de liefde te bedrijven. Maar pissebedden willen gewoon allemaal op dezelfde vochtige stukjes bodem zitten.

Andere bodemdieren leven zelfs in enorme kolonies: vooral voor mieren geldt de kracht van véél. Duizenden exemplaren vormen met elkaar een kolonie. Door intensief samen te werken, is hun gezamenlijke kans op succes het grootst.

Moederliefde

Een heel mooie vorm van schijnbare bodemliefde is de manier waarop pissebedmoeders hun eitjes en jongen wekenlang meedragen: in een heuse buidel, net als een kangoeroe. De eitjes zijn extra kwetsbaar voor uitdroging. Dat heeft alles te maken met hun oorsprong: pissebedden zijn familie van de kreeften, hun voorouders leefden in het water. In de buidelvloeistof blijven de eitjes vochtig genoeg. Ook nadat ze zijn uitgekomen, blijven de jonkies nog schuilen in de broedbuidel van hun moeder. Zo kunnen ze eerst groter worden, voordat ze zelf de wijde wereld intrekken. Na een paar keer vervellen verdwijnt de buidel van het vrouwtje.

Andere moeders in de bodem zorgen nóg intensiever voor hun kroost: duizendpoten, oorwormen en veenmollen likken hun eieren en jongen om ze vrij te houden van schimmels. Oorwormmoeders voeren hun jongen bovendien in een zelfgemaakt holletje.

Bij duizendpoten en springstaarten is vader buiten beeld: hij zet zijn zaadcellen af in de bodem, waarna een voorbijkomend vrouwtje zichzelf daarmee moet bevruchten. Bij de veenmol is in de opvoeding juist wel een grote rol weggelegd voor de vader: hij lokt zijn vrouwtje met een serenade en bouwt een nest, dat hij intensief onderhoudt en van allerlei gemakken voorziet: een systeem om water af te voeren en de instraling van de zon te reguleren.

Doe mee met je hart

Het leven in de bodem is onmisbaar voor een gezonde natuur, ook boven de grond. Met een gezonde bodem kunnen planten bijvoorbeeld beter groeien en bloemen beter bloeien: miljoenpoten, slakken, kevers en al die andere bodemdieren zorgen ervoor dat voedingsstoffen beschikbaar komen voor hergebruik. Regenwormen hebben zelfs een dubbelrol: via hun gangen wordt water sneller afgevoerd als het hard regent. En doordat zij bladeren de bodem intrekken en verwerken, kan de bodem water beter vasthouden als het lange tijd droog is.

Veel mensen gaan het bodemleven meer waarderen als ze er meer van afweten. Door naar bodembeestjes te kijken bijvoorbeeld. Naar hoe ze eruitzien en hoe ze bezig zijn, op en in de grond. Help je mee het bodemleven in Nederlandse steden en dorpen in kaart te brengen? Doe mee met de Bodemdierendagen 2026! Tel de bodemdieren in je tuin, op je balkon of op een andere plek en geef je waarneming door via Bodemdierendagen.nl.

Stedenbattle in twaalf provincies!

Tijdens de Bodemdierendagen kunnen gemeenten weer meedoen aan de Stedenbattle. Daarin strijden ze om de titel 'Bodemdierenstad van het Jaar'. De titel gaat naar de gemeente die zich het beste inzet voor het bodemleven: door met zoveel mogelijk inwoners bodemdieren te zoeken, of door op een ludieke manier aandacht te geven aan de Bodemdierendagen en het thema ‘Uit de grond van mijn hart’. We roepen gemeenten uit alle twaalf provincies op om mee te doen tijdens deze twaalfde editie van de Bodemdierendagen. Dan kunnen we er een Provinciebattle van maken!

Tekst: NIOO-KNAW
Beeld: NIOO-KNAW; Luc Hoogenstein, Saxifraga; Theodoor Heijerman