Eerste paddenstoelenmonitoring gestart in de stad Nijmegen

Om beter inzicht te krijgen in de ontwikkeling van de biodiversiteit heeft de gemeente Nijmegen in 2024 een langjarige stadsmonitoring opgezet. Een van soortgroepen die onderzocht worden zijn de paddenstoelen. Het monitoren van paddenstoelen geeft inzicht in de kwaliteit en ontwikkeling van het stedelijke ecosysteem, omdat paddenstoelen sterk reageren op veranderingen in bodem, beheer en milieu. Daarmee vormen ze een belangrijke graadmeter voor de biodiversiteit en ecologische kwaliteit van het groen in de stad. Sinds 2025 telt een zeer enthousiaste groep vrijwillige waarnemers op verschillende locaties drie keer per jaar de paddenstoelen. Dinsdag 18 augustus was de aftrap voor het nieuwe seizoen.

Een voor een kwamen de vrijwillige waarnemers die ochtend Natuurplaza binnen, druipend van de regen. Mét blije gezichten, want de regen belooft de komst van paddenstoelen, die ze al zolang gemist hebben. Ronald Morsink van Paddenstoelenonderzoek Nederland leidde de bijeenkomst en ook stadsecoloog Joep van Belkom sprak met de tellers en luisterde naar hun ervaringen. Er was een terugblik op het afgelopen jaar en de methode werd nog eens goed doorgesproken. Voor alle tellers was er een gids met de belangrijkste telsoorten.

Kenmerkende en indicatieve soorten

Op twintig locaties, verspreid over de stad in de zogenaamde groene 'kerngebieden' – onder andere stadsbosjes, begraafplaatsen, parken en landgoederen – zijn routes uitgezet waarlangs de waarnemers drie keer per jaar de aanwezige paddenstoelen noteren. Voor het project zijn 66 soorten paddenstoelen geselecteerd die kenmerkend en indicatief zijn voor bepaalde terreinen en omstandigheden. In het eerste jaar zijn er van deze soorten 49 waargenomen. Er staan algemene en zeldzamere soorten op de lijst, maar alle zijn ze in het veld goed herkenbaar. Er is een link met de soorten en methode van het NEM meetnet bospaddenstoelen en Basiskwaliteit Natuur. Er is rekening mee gehouden dat Nijmegen deels op het zand en deels op de klei ligt, waar verschillende paddenstoelensoorten groeien. Naast deze 'telsoorten' kunnen waarnemers ook andere soorten registreren.

Ervaringen van tellers

In het eerste jaar hebben zich maar liefst twintig tellers aangemeld, van minder ervaren tot zeer ervaren. Mocht je in de buurt van Nijmegen wonen en mee willen doen dan kan dat. Enige voorkennis van paddenstoelen is wel gewenst. Veel van de waarnemers hebben hiervoor de Basiscursus paddenstoelen gevolgd. Deze cursus start weer op 4 september. Vaak wordt er in kleine groepjes gewerkt, wat naast het sociale aspect ook goed is voor de soortenkennis. En meer ogen zien natuurlijk meer paddenstoelen. Het enthousiasme van de tellers is opmerkelijk, er is zelfs een geheel nieuwe paddenstoelenwerkgroep opgericht naar aanleiding van dit project. Het brengt de meerwaarde van een citizen science-project als dit maar al te goed in beeld – dat je naast het vergaren van kennis ook bijdraagt aan een stuk betrokkenheid. Naast de interesse voor paddenstoelen is er ook een ander belangrijk aspect: het contact met de bewoners en beheerders. Tellers gaan regelmatig in gesprek met bewoners en dragen dus bij aan een stukje bewustwording over de natuurwaarden in de stad. Ze hebben daarnaast oog voor het gevoerde beheer in relatie tot de paddenstoelen. Gesprekken met beheerders en gemeente hierover kunnen positieve effecten hebben op het ecologisch beheer.

Highlights

Sinds de start van het project is er al een aantal opmerkelijke vondsten geweest. Begraafplaatsen springen eruit, vanwege de combinatie van verschralend beheer en een lange periode van bodemrust. Dit soort locaties is zeldzaam geworden in Nederland, maar veel paddenstoelen gedijen hier juist goed. Onder andere werden Muurtrechtertje en Goudplaatzwam waargenomen. In toplocatie stadspark Staddijk, dat op rivierklei ligt, zijn meerdere bijzonderheden gevonden. Maar ook ‘gewoon’ in een onooglijk stukje wegberm tussen drukke rijbaan en fietspad is Bloedplaatgordijnzwam gevonden, en Kale knoflooktaailing in een bosje en in een wegberm. Er zijn zelfs soorten gevonden die nog niet uit Nijmegen bekend waren, zoals Geelbruine satijnzwam. Sommige soorten wachten nog op ontdekking, zoals Weerhuisje dat relatief vaak in Nijmegen gevonden wordt. Een van de leuke kanten van het monitoren van paddenstoelen is dat je elk jaar wel nieuwe soorten vindt.

Andere gemeentes

Het zou zeer waardevol zijn als dit project navolging krijgt in andere gemeentes. Er valt heel veel te ontdekken binnen de stadsgrenzen. En als we weten dat er iets leeft kunnen we het ook beter beschermen. Zeker in een stad, waar zonder deze kennis onnodig groeiplaatsen verloren gaan. Interesse in het onderzoek? Neem voor meer informatie contact op met Joep van Belkom of Paddenstoelenonderzoek Nederland.

Tekst: Inge Somhorst, Paddenstoelenonderzoek Nederland en Joep van Belkom, gemeente Nijmegen
Beeld: Ronald Morsink, Paddenstoelenonderzoek Nederland; Louis Geraets; Harm Alberts