Nucifraga caryocatactes, Notenkraker

Natuurjournaal 22 november 2026

Nature Today
22-NOV-2026 - Notenkrakers hadden trek en zijn de merels in jouw buurt ook ineens schuwer?

De invasie van de notenkraker is een bijzonderheid dit jaar, al is het ook treurig: het gaat om een wanhoopsdaad, een dodenmigratie. De notenkrakers, specifiek de ondersoort dunsnavelnotenkraker, werden door acuut voedseltekort uit hun broedgebieden in de uitgestrekte naaldbossen van Siberië richting onze streken gedreven. Een hachelijke onderneming: vliegen op een lege maag gaat je niet in de koude veren zitten, zéker als je van nature geen trekvogel bent. De vogels die onder andere in Nederland terecht zijn gekomen zullen hier nog wel even blijven rondhangen, en in het verleden zijn een aantal broedgevallen aangetoond, maar naar alle waarschijnlijkheid keren deze vogels niet naar hun broedgebieden terug. Dat zit niet in hun systeem. Gelukkig is het een zeldzaam fenomeen: het laatste echte invasiejaar voor ons land was in 1968. De vogels zijn erg goed benaderbaar, omdat ze in hun oorspronkelijke leefgebieden zelden met mensen van doen hebben en ze er het mogelijke gevaar niet van inzien. Bovendien hebben ze meer oog voor voedsel!

Hoe dichtbij mag de fotograaf komen?

Merels zijn wél gewend te trekken en dat doen ze ook boven ons land. Je hebt er alleen niet zoveel van gemerkt, want merels zie en hoor je altijd al. Dus hoe zie je of het er een ‘van ons’ is of stiekem toch een bezoeker uit Noord-Europa? Misschien merk je het wel aan het gedrag. Anders dan bij de notenkraker, een nieuwsgierige kraaiachtige, hebben merels een soort ingebouwd alarmsysteem voor alles wat nieuw is. Bosvogels als het zijn, blijven merels van nature schuw. Maar als ze maar lang en regelmatig genoeg met mensen in aanraking komen – zoals vrijwel overal in ons land het geval is – vermindert hun verlegenheid. Hun 'flight initiation distance', de afstand waarop een vogel besluit weg te vliegen als een mens nadert, wordt steeds kleiner. Daar hebben de Noord-Europese merels, die uit uitgestrekte bossen komen, echter geen boodschap aan, die vertrouwen ons voor geen meter. Of twintig.

Tekst: Karen Bosma, Nature Today
Beeld: Bart Vastenhouw, Saxifraga (leadfoto: deze notenkraker had geen moeite met een fotoshoot); Theo Verstrael, Saxifraga