Heksenkring van nevelzwammen

Natuurjournaal 21 november 2026

Nature Today
21-NOV-2026 - Nevelzwammen kondigen het eind van het paddenstoelenseizoen aan. Grote bonte spechten gebruiken gaten om in dennenappels te hakken.

Voor de liefhebbers van paddenstoelen is het nu tegenkomen van de nevelzwam een teken aan de wand. Als die tevoorschijn komen, is het seizoen van de paddenstoelen bijna voorbij. Natuurlijk zijn er nog altijd exemplaren te vinden, maar de ‘grote jongens’ zijn dan wel over. Nevelzwammen verschijnen vaak in grote heksenkringen. Een heksenkring is een natuurlijke cirkel van paddenstoelen die ontstaat vanuit een enkele ondergrondse schimmel. De oudste schimmeldraden in het centrum sterven af en de actieve rand verplaatst zich naar buiten. Zo verschijnen de paddenstoelen – de vruchtlichamen van de schimmel – in een ring aan de buitenste rand. Dit proces houdt op als er niets meer ‘te eten’ is voor de paddenstoelen of wanneer er ergens een obstakel is. Vroeger begreep men dit mysterieuze fenomeen niet. Men dacht dat heksen, feeën of duivels 's nachts in een kring dansten en dat daar de paddenstoelen groeiden. In Engeland wordt een heksenkring een fairy ring genoemd, dus geen heksen aldaar, maar elfjes.

Dennenappel in spechtensmidse

Je kan spechtensmidses tegenkomen in elke boom met een ruwe bast. Eiken en grove den zijn favoriet en ook scheuren in takken doen goed dienst als werkplaats. Aangezien grote bonte spechten niet goed met vork en mes weten om te gaan en alleen hun snavel hebben, zetten ze dennenappels vast in de openingen. Het geeft ze dan de mogelijkheid om de kegel open te hakken en de rijpe zaden eruit te plukken. Boomklevers kennen dit trucje ook, maar die houden het liever bij eikels en beukennootjes. Als de spechtensmidse naar believen is, zal de specht de uitgehakte kegel weggooien als hij klaar is en er een nieuwe in drukken. Als je onderaan een boom een hoopje afgedankte kegels vindt, is daar vast een specht aan het hakken geweest.

Tekst en beeld: Mike Hirschler, IVN Deventer