Wereldwijde strategie voor de bescherming van schimmels

Schimmels cruciaal voor gezonde ecosystemen

Momenteel zijn er buiten weer volop paddenstoelen te zien. Dit zijn de vruchtlichamen van schimmels die een groot deel van het jaar onzichtbaar aan het werk zijn in de natuur. Met hun activiteiten leveren ze een cruciale bijdrage aan de gezondheid en veerkracht van ecosystemen. Ze maken de kringloop van koolstof en voedingsstoffen mogelijk, houden gezonde bodems in stand en zijn noodzakelijk voor het voortbestaan ​​van veel planten- en diersoorten. Een bekend voorbeeld zijn mycorrhizaschimmels, zoals vliegenzwam en eekhoorntjesbrood, die bomen voorzien van water en nutriënten en die bescherming bieden tegen parasieten en allerlei giftige stoffen.

Toch worden schimmels, ondanks hun essentiële rol, vaak over het hoofd gezien in het biodiversiteitsbeleid en natuurbeheer. Dat is niet alleen jammer voor de schimmels zelf, maar ook voor de effectiviteit van maatregelen.

Wereldwijde strategie voor bescherming van schimmels

Daar kan nu gelukkig verandering in komen, met de publicatie van de Global Strategy for Fungal Conservation, door een groot internationaal team onder leiding van Cátia Canteiro, Gregory Mueller en Rachel Hoffmann. Ook Nederlandse mycologen hebben hieraan bijgedragen.

In de strategie wordt beschreven hoe schimmels beter geïntegreerd kunnen worden in het natuurbeleid en het biedt voor Nederland en andere landen aanknopingspunten voor natuurherstel, soortenbescherming en monitoring. De strategie brengt geen nieuwe verplichtingen voor overheden met zich mee, maar is vooral bedoeld om schimmels beter te integreren in bestaande beleidsinstrumenten en beschermingsprogramma’s.

Belangrijk voor de VN-biodiversiteitsdoelen

Om de effectiviteit van deze strategie voor de bescherming van schimmels te vergroten sluit ze aan bij het internationale biodiversiteitsverdrag van de Verenigde Naties (het Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework, GBF). Hierin is een lijst afgesproken van 23 concrete doelen voor 2030. Bij het behalen van alle doelen kunnen schimmels een rol spelen, maar in de strategie ligt de focus op 12 biodiversiteitsdoelen waaraan schimmels een relatief grote bijdrage kunnen leveren. Per doel wordt beschreven waarom het belangrijk is om meer rekening te houden met schimmels en welke acties nodig zijn.

De lancering van de Global Strategy for Fungal Conservation vond plaats tijdens de tweejaarlijkse top van de Verenigde Naties over het biodiversiteitsverdrag, van 19 tot en met 30 oktober 2026 in Armenië (COP17). Tijdens deze top kwamen bijna 200 landen samen om afspraken te maken over natuurherstel, -behoud en duurzaam gebruik van biodiversiteit.

Inclusief taalgebruik: flora, fauna en funga

Een betere bescherming van schimmels begint al heel simpel bij ons taalgebruik: in het biodiversiteitsbeleid wordt vaak gesproken over 'flora en fauna' zodat schimmels niet gedekt worden. Om schimmels een gelijkwaardige juridische status te geven aan planten en dieren wordt er internationaal steeds vaker gesproken over 'flora, fauna en funga' (de drie F’s), onder andere bij het IUCN dat verantwoordelijk is voor de internationale Rode Lijst van bedreigde soorten.

Concrete voorbeelden en tools

Het succes van de strategie zal echter vooral afhangen van initiatieven om de erkenning van het belang van schimmels om te zetten in concrete en betekenisvolle acties. Een groot deel van het document bestaat daarom uit casestudies en praktische tools van alle continenten waarbij per voorbeeld aangegeven wordt aan welke VN-duurzaamheidsdoelen voor 2030 bijgedragen wordt.

De uitdagingen verschillen per land. Voor landen waar veel paddenstoelen worden verzameld om te eten worden er aanbevelingen gedaan om het oogsten te verduurzamen. Voor de Nederlandse situatie wordt verwezen naar praktische tools in het OBN-rapport Paddenstoelen in het natuurbeheer. Dit tweedelige rapport is online beschikbaar en bevat informatie over de levenswijze van paddenstoelen, de belangrijkste drukfactoren en handvatten voor het beheer per natuurtype. Veel casestudies geven een hoopvolle boodschap: ondanks de wereldwijde achteruitgang van biodiversiteit is er met gerichte acties en samenwerking veel mogelijk.

Meer informatie

• De strategie is online beschikbaar: Global Strategy for Fungal Conservation: Integrating fungi into conservation policy and practice (2026).

Tekst: Wim Ozinga, Wageningen Environmental Research en Melchior van Tweel, Paddenstoelenonderzoek Nederland
Beeld: Wim Ozinga (leadfoto: trechtercantharel: deze soort staat in Nederland op de Rode Lijst en is gevoelig voor vermesting en verzuring van de bodem); Global Fungal Conservation Network; Stephen Axford