Aanvalsplan Landschap in actie: groenblauwe netwerken in ontwikkeling (deel I)

Na de succesvolle afronding van de eerste 9 projecten, zie daarvoor onderaan dit natuurbericht, zijn inmiddels 18 nieuwe projecten gestart. Verspreid over het land worden nieuwe landschapselementen aangelegd, bestaande groenblauwe netwerken versterkt en waardevolle ervaringen opgedaan die bijdragen aan de verdere uitvoering van het Aanvalsplan Landschap. De gezamenlijke ambitie blijft om uiteindelijk circa 700 kilometer aan landschapselementen te realiseren.

Deze tussenrapportage geeft een eerste beeld van de voortgang van de projecten. Hoewel ze nog volop in uitvoering zijn, zijn de eerste resultaten al zichtbaar. Van de aanleg van houtwallen, hagen, singels, struwelen en poelen tot nieuwe samenwerkingen en innovatieve werkwijzen: de projecten laten zien hoe stap voor stap wordt gebouwd aan een sterker, biodiverser en klimaatbestendiger landschap. In deze reeks van vijf artikelen brengen we de voortgang van alle 18 projecten in beeld, met vandaag het eerste deel.

1. Fryslân zet in op groen boerenland: hagen, singels en bosjes in de hoofdrol | BoerenNatuur Fryslân

In Fryslân wordt hard gewerkt aan een landschap waarin boerenlandvogels zich thuis voelen. Met het project 'Versterken groenblauwe dooradering' voor boerenlandvogels legt BoerenNatuur Fryslân nieuwe landschapselementen aan die niet alleen goed zijn voor de natuur, maar ook voor de boeren op het erf. Bij de uitvoering van de aanleg werken zij nauw samen met lokale agrarische collectieven, Landschapsbeheer Friesland en de deelnemende boeren.

Wat direct opvalt: de belangstelling bij de deelnemers is groter dan verwacht. Vooral hagen en voederhagen blijken populair, waardoor er zelfs veel meer kilometers aan groen ontstaan dan in het oorspronkelijke plan stond. Daarnaast voegen ook kleine bosjes, singels en houtwallen extra leven toe aan het landschap. In totaal komen er aanzienlijke stukken aaneengesloten groen bij, precies wat vogels als de ringmus, kneu en spotvogel nodig hebben.

De verschuiving van solitaire bomen naar hagen en singels is een bewuste keuze. Aaneengesloten structuren bieden meer voedsel en beschutting voor vogels en zorgen voor een ecologisch sterker landschap. Bovendien verspreidt het groen zich steeds meer over het boerenland, en niet alleen op erven, wat het landschap extra levendig maakt. 

In de praktijk blijkt dat vergunningen voor boomweides soms een uitdaging vormen, en dat gemeenten verschillen in hoe flexibel zij zijn. Toch wordt het grootste deel van de geplande aanleg gerealiseerd, met veel enthousiasme bij de boeren en een efficiënte uitvoering van de werkzaamheden.

Ook over de keuze van het plantmateriaal is goed nagedacht: waar mogelijk is autochtoon materiaal gebruikt. Soms is bewust gekozen voor andere soorten die goed passen in voederhagen en andere landschapselementen. Zo ontstaat er een gezonde mix van planten die bijdraagt aan zowel biodiversiteit als de gebruikswaarde voor boeren. 

De komende maanden wordt de aanleg verder uitgebreid en worden nieuwe mogelijkheden onderzocht, zoals kleinschalige bosjes in akkergebieden. Het project in Fryslân laat zien hoe een natuurinclusief landschap in de praktijk vorm krijgt: minder losse elementen, meer aaneengesloten groen en boeren die actief meedoen. Het resultaat? Een landschap dat niet alleen mooier oogt, maar ook echt leven biedt voor vogels én boeren.

2. Limburg zet in op groenblauwe dooradering: heggen, fruitbomen en poelen verbinden het landschap | Collectief Natuurrijk Limburg

In Limburg is een groot project om het boerenland natuurvriendelijker te maken in volle gang. Onder de vlag van 'Groenblauwe dooradering Limburg 2025' legt Natuurrijk Limburg samen met lokale boeren nieuwe landschapselementen aan, van heggen en knotbomen tot poelen en fruitbomen. Daarbij werken ze nauw samen met OmniVerde, dat een cruciale rol speelt in begeleiding en advies, en met de deelnemende boeren die zelf meeplanten en hun erf vergroenen.

Het project kent een dynamisch verloop, waarbij nieuwe kansen volop worden benut. Vooral in Zuid-Limburg is de belangstelling voor heggen en hoogstamfruitbomen groot, omdat deze goed passen bij het cultuurhistorische landschap. Hierdoor zijn meer heggen aangeplant dan oorspronkelijk gepland en zullen waarschijnlijk nog extra hoogstamboomgaarden volgen. Tegelijkertijd stuit het project soms op praktische uitdagingen: enkele geplande poelen konden niet worden gerealiseerd vanwege strikte vergunningsregels of aanvullende onderzoeken, en sommige andere elementen vervielen door wijzigingen in perceelsgebruik of gebrek aan interesse.

De uitvoering verloopt in samenwerking met aannemers en boeren. Bij de plantdagen wordt plantmateriaal verdeeld en begeleid, zodat alles volgens plan en kwaliteitseisen wordt aangeplant. Het projectteam van Natuurrijk Limburg houdt de voortgang bij, begeleidt de aannemers en zorgt voor afstemming met alle betrokkenen.

Dankzij de inzet van iedereen ontstaat een landschap dat niet alleen groenblauwe verbindingen tussen natuurgebieden versterkt, maar ook het boerenland aantrekkelijker maakt voor vogels en andere soorten. Daardoor blijft de samenwerking tussen Natuurrijk Limburg, OmniVerde en de boeren de sleutel tot succes, ondanks de complexiteit van vergunningen en terreinwijzigingen.  

De komende maanden wordt verder gewerkt aan nieuwe locaties, compensatie voor vervallen elementen en de aanleg van poelen zodra vergunningen rond zijn. Zo groeit Limburg stap voor stap naar een veerkrachtig en natuurrijk landschap.

3. Veluwse boeren planten volop landschapselementen | BoerenNatuur Veluwe

In het project 'Aanleg landschap en Groen', uitgevoerd door BoerenNatuur Veluwe, wordt volop gewerkt aan het versterken van de Veluwse buitengebieden. Inmiddels zijn tientallen hectaren beplant met nieuwe houtsingels, solitaire knotbomen en hoogstamfruitbomen. Tot nu toe is bijna 19.000 vierkante meter houtsingel en zijn meer dan 200 solitaire bomen aangeplant. Veel deelnemers doen enthousiast mee en dienen zelfs verzoeken in voor extra bomen en hagen. 

Bij de uitvoering wordt gewerkt met een mix van eigen werk en externe leveranciers. Zo levert BoomKroon de hoogstamfruitbomen, terwijl Laxsjon, Staatsbosbeheer Zaad en Plantsoen en NL Plants het overige plantsoen verzorgen. Het meeste plantmateriaal is inheems en autochtoon, met certificaten waar beschikbaar, en wordt verdeeld over locaties als Tonden, Ederveen, Wenum-Wiesel en Nijkerk. 

Het project ervaart wel uitdagingen: vergunningen voor aanleg lopen niet altijd soepel en sommige deelnemers konden hun hagen of poelen niet aanleggen door lokale regels. Daarnaast verliep de aanleg van knotbomenrijen minder vlot, vooral omdat deze intensief zijn in beheer, maar individuele knotbomen worden ingezet om bestaande rijen te herstellen. Toch blijft de animo groot, mede dankzij ondersteuning van BoerenNatuur Veluwe en de betrokken leveranciers, die deelnemers begeleiden bij de aanleg en zelf plantafhaaldagen organiseren. Er liggen vooral kansen bij gemeenten die openstaan voor groene initiatieven, waardoor het landschap kan blijven bloeien en versterken.

Terugblik op afgeronde projecten

Wil je meer lezen over de resultaten van de 9 projecten die inmiddels afgerond zijn? Lees dan de volgende artikelen:

• Aanvalsplan Landschap in actie: van ambitie naar uitvoering in het landschap (deel I)
• Aanvalsplan Landschap in actie: van ambitie naar uitvoering in het landschap (deel II)
• Aanvalsplan Landschap in actie: van ambitie naar uitvoering in het landschap (deel III)

Tekst: Deltaplan Biodiversiteitsherstel
Beeld: BoerenNatuur Veluwe; BoerenNatuur Fryslân; Collectief Natuurrijk Limburg