Aanvalsplan Landschap in actie: van ambitie naar uitvoering in het landschap

Onder regie van Stichting Deltaplan Biodiversiteitsherstel is een collectieve subsidieaanvraag begeleid richting het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). Deze regeling maakte het mogelijk om projecten te realiseren voor de aanleg van groene en blauwe landschapselementen.

Met steun van LVVN zijn in zeven provincies negen projecten succesvol uitgevoerd. Samen hebben deze projecten geleid tot de aanleg van honderden kilometers aan landschapselementen, zoals houtwallen, hagen, singels, struwelen en poelen. Deze elementen dragen bij aan een rijkere biodiversiteit en versterken het cultuurlandschap.

In 2024 zijn de eerste projecten gestart, goed voor circa 350 kilometer aan landschapselementen. In mei 2025 is een tweede collectieve subsidieaanvraag ingediend bij LVVN, met de ambitie om in totaal 700 kilometer aan landschapselementen te realiseren binnen projecten die bijdragen aan natuurherstel, biodiversiteit en een veerkrachtig landschap.

Hoog tijd om de balans op te maken. Wat hebben ze opgeleverd, en wat is er nu al zichtbaar in het landschap? Hieronder nemen we je mee langs de resultaten van 3 van de 9 projecten. 

Brabants Landschap

Ruim honderd lokale initiatieven versterken het Brabantse landschap.

Van ambitie naar uitvoering

In opdracht van het Van Gogh Nationaal Park heeft het Brabants Landschap daar gewerkt aan een verdere versterking van het Brabantse cultuurlandschap. In samenwerking met het Deltaplan Biodiversiteitsherstel en diverse lokale uitvoeringspartners is de groenblauwe dooradering in dit gebied versterkt. Met de gezamelijke impuls voor groenblauwe dooradering kon het Brabants Landschap haar ambitie om het landschap te verrijken en te verbinden uitvoeren.

Aanpak in het gebied

Met een gezamenlijke subsidieaanvraag kon het Brabants Landschap in de uitvoering een fijnmazig netwerk van 145 deelprojecten opzetten. In plaats van te sturen op enkele grote projecten is gekozen voor een aanpak waarin vooral particuliere grondeigenaren en lokale initiatiefnemers laagdrempelig konden deelnemen. Dit maakte het mogelijk om op veel plekken tegelijk het landschap te versterken.

Zichtbare resultaten in het landschap

De resultaten zijn zichtbaar in zowel het groene als blauwe netwerk. Er zijn onder meer houtsingels en hagen aangelegd en uitgebreid, elzensingels en knotbomenrijen versterkt, en meerdere hectaren hoogstamboomgaard gerealiseerd. Daarnaast zijn vijf poelen aangelegd, die ondanks een beperkte uitvoeringsperiode door weersomstandigheden toch gerealiseerd konden worden en bijdragen aan waterberging en biodiversiteit in het gebied.

Samenwerking en uitvoering

De uitvoering vroeg om intensieve afstemming tussen het Brabants Landschap, het Deltaplan Biodiversiteitsherstel, lokale uitvoerders en deelnemers. Volgens projectleider Koen Staals was vooral het vinden van voldoende geschikte plannen en het organiseren van de logistiek rond plantmateriaal een uitdaging. Tegelijkertijd bleek de keuze voor veel kleine projecten juist bepalend voor het succes: het vergrootte de betrokkenheid en zorgde voor een brede spreiding van maatregelen.

Lessen en perspectief

De betrokken partners kijken positief terug op de uitvoering. Gemeenten en bewoners waarderen de laagdrempelige aanpak, waardoor ook kleinere initiatieven konden worden gerealiseerd die normaal buiten bestaande regelingen vallen. Tegelijkertijd laat het project zien dat er nog steeds veel interesse is om verder bij te dragen aan het versterken van het landschap. De optelsom van vele kleine ingrepen blijkt daarbij een krachtig middel voor landschapsherstel.

Natuurrijk Limburg

Kleinschalige initiatieven versterken het landschap en vergroten biodiversiteit.

Van ambitie naar uitvoering

Ook in Limburg is er gewerkt aan een grootschalige impuls voor groenblauwe dooradering. Het project is uitgevoerd door een samenwerkingsverband met betrokken grondgebruikers, uitvoeringspartners als Vaessen Groenvoorziening, Smitz en diverse boomkwekerijen, en met coördinatie en ondersteuning vanuit onder meer Natuurrijk Limburg en het bredere netwerk van betrokken partijen.

Aanpak in het gebied

De uitvoering vroeg om flexibiliteit en nauwe samenwerking met grondgebruikers. Waar vooraf grotere en eenduidige inrichtingsplannen werden voorzien, bleek in de praktijk dat juist het werken met veel individuele locaties en uiteenlopende wensen leidde tot een rijker en dynamischer proces. In totaal zijn tientallen locaties ingericht, waarbij steeds maatwerk is geleverd in afstemming met de deelnemers.

Zichtbare resultaten in het landschap

In dit project versterkten de samenwerkende partners het landschap door de aanleg en het herstel van landschapselementen. Er zijn onder meer hagen en struweelranden aangelegd, knotbomenrijen en houtige landschapselementen uitgebreid, en op meerdere plekken hoogstamboomgaarden toegevoegd. Ook zijn poelen aangelegd en bestaande landschapselementen versterkt, waarmee zowel het groene als blauwe netwerk in het gebied is verdicht. Op enkele locaties zijn maatregelen aangepast of doorgeschoven naar vervolgprojecten, onder meer door ecologische omstandigheden of veranderende lokale situaties. Tegelijkertijd zijn op andere plekken extra elementen toegevoegd, waardoor het totale landschappelijke effect is versterkt.

Samenwerking en uitvoering

Vooral het afstemmen met grondgebruikers en het omgaan met vergunningstrajecten vormden een belangrijke uitdaging, volgens projectleider Frans Blezer. Omdat de regelgeving per gemeente verschilt en plannen in de loop van de tijd worden aangepast, vroeg dit om voortdurende afstemming en flexibiliteit in de uitvoering.

Lessen en perspectief

Een belangrijke les uit het project is dat vroegtijdige en duidelijke afspraken met deelnemers cruciaal zijn, vooral wanneer projecten langere doorlooptijden hebben. Tegelijkertijd laat het project zien dat wanneer grondgebruikers zelf actief betrokken zijn bij de aanleg, het draagvlak en eigenaarschap sterk toenemen.

De reacties uit het gebied zijn positief. Deelnemers tonen trots op de gerealiseerde maatregelen en er ontstaat zichtbaar een sneeuwbaleffect: nieuwe deelnemers melden zich aan nadat zij de eerste resultaten in hun omgeving zien. Ook gemeenten en andere betrokkenen zoeken steeds vaker naar manieren om kleinschalige initiatieven beter te ondersteunen en te verbinden.

Wat het project vooral laat zien, is dat landschapsversterking groeit door betrokkenheid van onderop. De combinatie van vele kleine ingrepen, uitgevoerd door en met lokale deelnemers, zorgt voor een steeds dichter en robuuster landschap.

Landschap Noord-Holland

Natuurvriendelijke oevers versterken water en landschap.

Van ambitie naar uitvoering

Binnen de gezamenlijke ambitie om het landelijk gebied te versterken met meer landschapselementen, is in de Middelpolder gewerkt aan de aanleg van natuurvriendelijke oevers. Landschap Noord-Holland voerde dit project uit, in samenwerking met het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht en gespecialiseerde partijen, zoals Portengen Grond- en Waterwerken en Adviesbureau de Waal.

Aanpak in het gebied

In totaal is ruim 1 kilometer natuurvriendelijke oever aangelegd. Daarbij is niet alleen de bestaande oever aangepast, maar is op sommige plekken een volledig nieuwe oever in het water aangelegd. Dat vroeg om een doordacht ontwerp en intensieve afstemming met het waterschap en uitvoerende partijen.

Zichtbare resultaten in het landschap

Het resultaat is een stevige, natuurvriendelijke oever waarin constructie en ecologie samenkomen. De oever is opgebouwd met beschoeiing en grond en vervolgens ingeplant met waterplanten. Daarmee levert deze niet alleen een bijdrage aan waterbeheer, maar ook direct aan de biodiversiteit in het gebied. Zo laat het project zien hoe water en natuur elkaar kunnen versterken: een veilige oever die tegelijk leefruimte biedt voor planten en dieren. De volledige doelstelling van 1,1 kilometer is daarbij behaald.

Samenwerking en uitvoering

De uitvoering bracht de nodige uitdagingen met zich mee. Zo moesten materialen en grond via het water worden aangevoerd naar moeilijk bereikbare plekken, met behulp van drijvende werkplatforms (pontons). Ook het ontwerpen van een stabiele oever in een nat gebied vroeg om zorgvuldige voorbereiding en nauwe samenwerking tussen alle betrokken partijen.

Lessen en perspectief

Een belangrijke les uit dit project is het belang van een goede voorbereiding, waarin alle kosten en technische aandachtspunten vooraf scherp in beeld zijn. Tegelijkertijd laat het zien dat ook complexere projecten in waterrijke gebieden goed uitvoerbaar zijn als partijen vanaf het begin goed samenwerken.

Het eindresultaat wordt door betrokkenen als een groot succes gezien: een stabiele, natuurvriendelijke oever die volledig in het water is aangelegd. Omwonenden reageerden positief en waren betrokken bij de uitvoering. Het project laat zien dat juist in waterrijke gebieden veel winst te behalen is voor natuur en landschap met gerichte ingrepen langs de oever.

Tekst: Deltaplan Biodiversiteitsherstel
Beeld: Deltaplan Biodiversiteitsherstel; Brabants Landschap; Natuurrijk Limburg; Landschap Noord-Holland