Vette trekvogels vliegen ver

Vogelbescherming Nederland
20-AUG-2019 - Ontiegelijk dik worden, daar zijn veel trekvogels nu druk mee. Ook in uw tuin zijn vogels bezig zich vol te eten. Want met voldoende brandstof aan boord kunnen ze hun lange reis zuidwaarts volbrengen. Daar is soms een onvoorstelbare aanpassing van hun lichaam voor nodig.
Deel deze pagina

Eten, eten en nog eens eten. Trekvogels denken aan niets anders, tot ze soms wel twee keer zo zwaar zijn als normaal en alle energie uit dat voedsel hebben opgeslagen als vet. Zo bereiden ze hun reis voor naar het zuiden, waar ze overwinteren. Stel het u voor: in een paar weken twee keer zo zwaar als u nu bent! Voor mensen gruwelijk ongezond, maar voor vogels niet.

Vogels slaan de energie uit voedsel op als vet

Vet is ideaal

Dat vet lévert weer energie als trekvogels non-stop lange afstanden vliegen en onherbergzame gebieden – zoals woestijnen – oversteken. Vet is gewoon de ideale manier om energie in het lichaam te bewaren. Het is compact (dus gemakkelijk mee te dragen), geeft véél energie (om de vleugels te bewegen) en weinig afvalstoffen (waardoor de spieren minder snel verzuren).

Hormonen zorgen voor opvetten

In korte tijd zoveel vet opslaan dat je lichaamsgewicht verdubbelt, is echter geen gemakkelijk werkje. Om dat mogelijk te maken verandert het lijf van trekvogels soms op onvoorstelbare manieren voor en tijdens de trek. Het opvetten wordt aangestuurd door hormonen, die ook het eetgedrag veranderen, ze lijken plotsklaps onverzadigbaar.

De maag van de kanoet vergroot voor het opvetten en verkleint tijdens de vlucht tot een minimum

Het lichaam verandert voor vetopslag

De kanoet is een mooi voorbeeld van een vogel waarbij het hele inwendige lichaam verandert voor vetopslag. Zo is zijn maag extra groot tijdens het opvetten, om snel te kunnen schransen. Maar tijdens de lange vlucht van het noordpoolgebied naar Afrika, wordt zijn maag juist verkleind tot een minimum aan ruimte en gewicht. Onderweg eet hij toch nauwelijks, dus een grote maag is dan overbodige ballast. Het opgeslagen vet wordt via het bloed direct naar de spieren gevoerd.

Niet vet genoeg

Een vogel die onvoldoende opvet, komt tijdens zijn reis brandstof tekort en moet landen om te eten (kanoeten doen dat in ons Waddengebied). Die tussenstops zijn nadelig, want de vogel verspeelt kostbare tijd. Nakomers beginnen namelijk vaak te laat aan hun nest, waardoor er niet genoeg eten meer is als hun jongen uit het ei kruipen.

Lepelaars vliegen van moeras naar moeras om tussendoor bij te tanken

Trekvogels die tussendoor bijtanken

Er zijn ook trekvogels die het bescheidener aanpakken. Lepelaars bijvoorbeeld trekken stapsgewijs naar het zuiden en tanken tussendoor steeds even bij. Ze vliegen van moeras naar moeras, eten daar goed veel vis en leggen per keer ‘slechts’ een paar honderd kilometer af. Maar ook zij doen aan opvetten, alleen wat minder extreem.

De trekvogels in uw tuin

Ook dichter bij huis zijn de tekenen van de aanstaande trek overduidelijk. Let er maar eens op. Zanglijsters en spreeuwen storten zich nu (of binnenkort) massaal op de struiken die al bessen geven (zoals vuurdoorn, vlier en Gelderse roos), want dat is ideaal trekvogelvoer. Ze kunnen per dag hun lichaamsgewicht aan bessen eten, net zo lang tot ze helemaal klaar zijn voor hun bescheiden trek naar Frankrijk of Zuid-Engeland.

Spreeuwen storten zich massaal op de struiken die al bessen geven

Waarom trekken vogels ’s winters weg?

Vogels trekken ’s winters niet zuidelijk om vorst en sneeuw te ontvluchten, want kou kunnen ze prima hebben, zolang ze maar genoeg eten. Uit voedsel halen ze namelijk de energie om warm te blijven. Het knelpunt is dus eten: ’s winters kruipen de insecten diep weg en zijn de dagen kort, dus is er minder zoektijd. Veel vogels trekken dan zuidelijk, omdat voedsel vinden daar gemakkelijker is.

Er zijn vogels die altijd trekken (gierzwaluwen), vogels die altijd hier blijven (huismussen) en vogels die ieder jaar opnieuw bepalen wat ze doen (roodborsten, lijsters en spreeuwen). Hoe ze het aanpakken hangt af van hun leefwijze.

Tekst: Jeanet van Zoelen, Vogelbescherming Nederland
Foto's: Shutterstock (leadfoto: merel vrouwtje); Hans Peeters; Jelle de Jong

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen?
Lees de cookieverklaring. Niet meer tonen