Voorlente met speenkruid, pollen en teken gaat door ondanks winterse periode

De afgelopen winterse periode duurde zo’n twintig dagen. Het was even wennen na de zeer warme eerste twintig dagen van december. De voorlente was in feite al van start gegaan met het eerste bloeiende speenkruid en recordvroeg bloeiende hazelaarstruiken. De sneeuw en vorst transformeerden het land plotseling in een winterlandschap. Toch werden er door de deelnemers aan de Eindejaars Plantenjacht, georganiseerd door FLORON in de koude periode tussen eerste kerstdag en 3 januari, 532 plantensoorten in bloei gezien.

Hoogste pollenconcentratie op koudste dag

De vorst met minimumtemperaturen van -10 graden Celsius heeft er ook niet voor gezorgd dat de afgifte van pollen stopte. Dat is mooi te zien in het onderstaande grafiekje waarin we van 1 december tot en met 15 januari de minimum- en maximumtemperatuur bij het KNMI in De Bilt uitgezet hebben tegen de pollenconcentratie. De hoogste pollenconcentratie werd zelfs op de koudste dag gezien. Mogelijk dat de pollenconcentratie nog veel hoger had kunnen zijn als het niet gevroren had, maar mensen die gevoelig zijn voor elzenpollen zullen ongetwijfeld klachten ervaren hebben bij deze concentraties.

Steeds vaker hoge temperaturen in januari

De korte winterse periode was koud maar zeker niet extreem koud. De gemiddelde temperatuur van de eerste vijftien dagen van januari is uitgekomen op 2 graden Celsius. Sinds 1901 is dat de 82e positie. Het was min of meer de normale temperatuur voor de jaren negentig van de vorige eeuw. De omslag naar lentewaardige temperaturen in de afgelopen dagen verliep ook weer abrupt. De gemiddelde dagtemperatuur liep regelmatig op tot 7 graden Celsius. Dat zijn temperaturen die vroeger normaal waren voor begin april. Door de klimaatverandering neemt het aantal dagen in januari met een hoge temperatuur sterk toe. In onderstaande grafiek staat per periode van 25 jaar hoeveel dagen in januari de gemiddelde temperatuur boven een bepaalde temperatuur lag. In de periode 2001 tot en met 2025 kwam de gemiddelde temperatuur veertig dagen boven de 7 graden Celsius. Dat is beduidend meer dan de vier dagen in de periode 1901 tot en met 1925.

Voorlente deel 2

Door de hoge temperaturen de afgelopen dagen, in combinatie met veel zon, ging de voorlente weer vrolijk verder. Direct stonden planten als speenkruid en sneeuwklokje weer in bloei. De sneeuwlaag heeft sterk isolerend gewerkt waardoor alles wat eronder lag niet werd blootgesteld aan de lage temperaturen. Het heeft ongetwijfeld de nodige vorstschade voorkomen. De plotseling zeer hoge temperaturen in combinatie met zon activeerden allerlei dagvlinders, zoals dagpauwoog en citroenvlinder, wespen en hommels. Veel te vroeg eigenlijk want in de 14-daagse temperatuurverwachting zit een redelijke kans op een groot aantal dagen met nachtvorst. Het zijn deze grote temperatuurwisselingen die extra risicovol zijn voor dieren in winterrust.

Overigens werden ook teken weer geactiveerd door de hoge temperaturen. Zodra de temperatuur boven de 5 graden Celsius komt, moet je rekening houden met tekenactiviteit. Na een week zonder tekenbeetmeldingen op Tekenradar.nl werd de afgelopen week al weer een aantal meldingen gedaan, waaronder een geval van de ziekte van Lyme. Dus: na een bezoek aan het groen, tekencheck doen.

Tekst: Arnold van Vliet en Wichertje Bron, De Natuurkalender, Wageningen University & Research; Anne Overduin-de Vries, Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) 
Beeld: Arnold van Vliet; KNMI; LUMC; De Natuurkalender; Annette van 't Hull