Op weg naar een groen bedrijventerrein

Door de achteruitgang van de biodiversiteit in Nederland zijn er steeds meer initiatieven om de openbare ruimte te vergroenen. Daarmee wordt niet alleen de lokale natuur versterkt – een groene leefomgeving heeft ook een positieve invloed op de mentale gezondheid van mensen. Op bedrijventerreinen liggen volop kansen om hierin een groot verschil te maken.

Er zijn ontzettend veel manieren om het vergroenen van een gebied aan te pakken. Maar hoe kom je tot maatregelen die de lokale biodiversiteit versterken? Dat heeft Naturalis Biodiversity Center uitgezocht. De resultaten zijn samengebracht in een poster en een rapport met maatregelen die voor elk bedrijventerrein in Nederland zijn toe te passen.

Ruimte voor plaatselijke natuur

Door het uitbreiden van het stedelijk gebied komen bedrijventerreinen steeds dichter bij woonwijken te liggen. Dat levert nieuwe vraagstukken op over de ruimtelijke inrichting. Hoe zorg je dat het terrein een fijne openbare plek is voor omwonenden en werknemers en tegelijkertijd ruimte biedt aan de plaatselijke natuur?

De Makersfabriek, het terrein voor techniek en transitie in Zwolle, wil het goede voorbeeld geven en schakelde via het Kennis Natuurlijk!-programma de hulp van Naturalis in. “We hebben concreet gemaakt welke maatregelen je toe kunt passen als je een bedrijventerrein wilt laten aansluiten op het lokale landschap”, vertelt ecoloog Merijn Moens.

Verschillende maatregelen

Moens werkte als projectmedewerker mee aan het rapport en legt uit waar juist op bedrijventerreinen veel winst valt te behalen voor natuur. “Bedrijventerreinen zijn grote verharde oppervlaktes die snel opwarmen en weinig ruimte laten voor water om de grond in te stromen. Dit levert hitte- en wateroverlast op. Daarnaast zijn bedrijventerreinen 's nachts sterk verlicht, wat het natuurlijke ritme van nachtdieren verstoort. Met een aantal algemeen toepasbare maatregelen kun je, in plaats van beton en verlichting, voor voedselplanten en schuilplaatsen kiezen.”

In het rapport staan ook maatregelen die meer contextgebonden zijn, zoals het aanplanten of inzaaien van soorten planten die van nature in de omgeving voorkomen. “Veel soorten zijn afhankelijk van lokale planten”, zegt Moens. “Als je uitheemse of heel algemene soorten neerzet, trek je veel generalisten aan. Dan krijg je bijvoorbeeld vooral aardhommels of honingbijen, terwijl er in Nederland meer dan driehonderd soorten bijen zijn.”

Aan de slag met het rapport

Voordat de maatregelen in het rapport toegepast kunnen worden op een bedrijventerrein is het dus belangrijk om het landschap in kaart te brengen. “De Makersfabriek ligt bijvoorbeeld tussen een Beekdal en hogere zandruggen. Daar komen specifieke soorten voor”, illustreert Moens. “Je kunt een database, zoals Waarneming.nl, gebruiken om te zien welke soorten er bij jouw terrein in de buurt voorkomen." Vervolgens kan een terreinbeheerder maatregelen kiezen die aansluiten op de omgeving. 

Tenslotte is het belangrijk om het effect van de maatregelen zichtbaar te maken door waarnemingen van indicatorsoorten te monitoren. Een toename in het aantal soorten vleermuizen laat bijvoorbeeld zien dat maatregelen om plekken voor kraamverblijven te bieden en lichtvervuiling tegen te gaan, effectief zijn. “Je kunt niet verwachten dat je binnen een jaar al de geselecteerde indicatorsoorten op een terrein terugvindt”, tempert Moens de verwachtingen. “Daarom hebben we voor de Makersfabriek algemenere soorten geselecteerd die je wat sneller verwacht te zien en soorten die laten zien dat je echt goed bezig bent.”

Aan de hand van de resultaten van het monitoren kunnen de genomen vergroeningsmaatregelen weer worden bijgesteld of aangevuld tot het gebied echt lokale ecosystemen met elkaar verbindt. Moens hoopt dat de richtlijnen uit het rapport aanzetten om veel meer bedrijventerreinen op deze manier te vergroenen. “Je hoeft echt geen expert te zijn om een positieve bijdrage aan natuurbehoud te leveren”, benadrukt hij.

Meer informatie

• Bekijk de routekaart naar een groen bedrijventerrein voor het volledige stappenplan om een bedrijventerrein aan te laten sluiten op de natuurlijke omgeving en lees het rapport voor het volledige onderzoek.
• Lees meer over het monitoren van algemene indicatorsoorten in het Kennisdocument Basiskwaliteit Natuur (pdf: 12,8 MB).

Tekst: Naturalis Biodiversity Center
Beeld: Getty Images (leadfoto: bruine kiekendief); Melvin Winkeler; Tieme Moens; Johann Prescher