Een bredere blik voor het ontwerpen voor natuur

Natuur raakt in steden steeds meer versnipperd tot kleine, geïsoleerde stukjes die niet passend zijn voor de soorten die er zouden moeten leven. Hierdoor komen belangrijke ecosysteemdiensten, zoals verkoeling en de opslag van overtollig regenwater, in het gedrang. Door steden puur mensgericht in te richten gaan er kansen verloren om mens en natuur echt met elkaar te verbinden.

De Nederlandse ambassade in Berlijn geeft het goede voorbeeld door de semi-publieke ambassadetuin natuurinclusief in te richten. In opdracht van Naturalis Biodiversity Center heeft de TU Delft een stappenplan gemaakt voor een natuurvriendelijke tuin. Dit nieuwe ontwerpprincipe combineert de behoeften van mensen met die van het ecosysteem van de stad door stadsnatuur vanuit een breder, samenhangend perspectief te benaderen. Het plan wordt toegepast op de ambassadetuin in Berlijn en is voor iedereen beschikbaar die aan de slag wil met natuurinclusief ontwerp.

Waarom natuurinclusief?

Natuurinclusief is een term die steeds vaker wordt gebruikt door overheden, ecologische adviesbureaus, aannemers en terreinbeheerders, maar wat betekent het precies? “Natuurinclusief vraagt om een nieuwe kijk op ruimtelijke ordening om de wensen van mensen en de natuur samen te brengen”, zegt Fem Vincken, junior projectleider bij Naturalis Biodiversity Center.

Een goed natuurinclusief ontwerp geeft ruimte voor meer biodiversiteit en levert voordelen op voor de stad, zoals verkoeling, waterfiltratie en een schonere lucht. Meer natuur biedt ook heel lokaal en persoonlijk voordelen. “Mensen vinden rust in de natuur, wat zorgt voor minder mentale problemen. Een groene omgeving biedt ook plekken waar mensen graag samenkomen”, zegt Vincken.

Een brede blik

Het ontwerpen van een natuurinclusieve tuin vraagt om een brede blik. Het is niet genoeg om het gras te maaien en plekken te creëren voor een picknick of een evenement. Het is ook belangrijk om rekening te houden met de wensen van de natuur en haar de ruimte te bieden. “Een natuurinclusieve tuin is er voor mensen, dieren en planten. We mogen er allemaal samen zijn en van elkaar gebruikmaken”, zegt Nico Tillie, hoofd van het Urban Ecology Design Lab van de TU Delft.

Met zijn studenten hanteert Tillie de systeem-habitat-soort-benadering. Deze benadering gaat ervan uit dat een stad niet een puur mensgerichte omgeving is, maar een gedeeld ecosysteem waar mens en natuur samen bestaan en gedijen. “Kijk eens om je heen. Wat staat er al? Welke natuur zie je? Stel jezelf die vragen”, zegt Tillie. “In welk klimaat zitten we eigenlijk? Zit je onder of boven het zeeniveau? Stroomt er een rivier in de buurt of is er een bos dichtbij? Deze natuurlijke kenmerken bepalen hoe jij je tuin in gaat richten.” 

De aanpak voor een natuurinclusief ontwerp

Zo is Tillie met zijn studenten de natuurlijke kenmerken en de menselijke wensen van de tuin van de Nederlandse ambassade in Berlijn in kaart gaan brengen. Het stappenplan dat zij hebben opgezet is voor iedereen beschikbaar. Tillie hoopt dat het stappenplan meer instituten met een (semi-)publieke buitenruimte aanzet om over een natuurinclusieve inrichting na te denken.

Hij heeft een belangrijke tip voor iedereen die met een natuurinclusief ontwerp aan de slag wil: “Creëer habitats die een springplank of een toevluchtsoord vormen voor soorten die in het grotere gebied voorkomen. En biedt voedsel aan voor insecten of andere doelsoorten. Bijvoorbeeld door inheemse planten te gebruiken die in de buurt voorkomen.”

Mooier en leefbaarder

Ook Vincken hoopt dat meer publieke tuinen worden ontwikkeld tot een uitnodigende plek voor mens en natuur. “Wat zou het mooi zijn als de stenen en grasvelden van parken, ambassadetuinen en pleintjes worden vervangen door bomen, struiken en wadi’s. Daarmee kan je als overheidsinstantie het goede voorbeeld geven.” 

Vincken wil benadrukken dat we vooral niet moeten vergeten dat meer natuur in de stad vooral ook veel mooier is. “Als we, naast alle praktische en ecologische voordelen, niet laten zien hoe mooi het groen in de stad is, kunnen we ook niet verwachten dat mensen zich inzetten en zorgen voor hun eigen leefomgeving”, citeert ze Claudia West. “Dat vind ik zo’n inspirerende quote. Ik geloof ook echt dat we met z’n allen de stad een stuk mooier en leefbaarder kunnen maken.”

Meer informatie

• Zelf aan de slag met een natuurinclusieve tuin? Je vindt het stappenplan op de website van Naturalis. 
• Wil je meer weten over de systeem-habitat-soort-benadering en het werk van Nico Tillie en zijn team? Kijk op de website van het Urban Ecology Design Lab van de TU Delft.
• Naturalis zet zich in voor een biodiversiteitspositieve samenleving. Lees hoe de afdeling Biodiversiteit en Samenleving diverse maatschappelijke partijen ondersteunt in hun bijdrage aan het behoud en de stimulering van biodiversiteit.

Tekst: Naturalis Biodiversity Center; Technische Universiteit Delft
Beeld: Marit Moerman; Stiftung Naturschutz Berlin, Christina Koormann