Biodiversiteit: de stille kracht achter een gezonde leefomgeving
IPC Groene RuimteZo raakt biodiversiteit ons letterlijk van binnenuit. Wist je bijvoorbeeld dat we meer goede bacteriën op onze huid en in onze darmen dragen dan we menselijke cellen bezitten? Wij zijn dan ook een wandelend ecosysteem! Wanneer dat besef echt doordringt, kijk je ineens heel anders naar je omgeving.
Biodiversiteit als actieve motor voor welzijn en ontwikkeling
Een natuurlijke, biodiverse omgeving voedt namelijk zowel ons microbioom als onze hersenen – met directe impact op onze weerstand, immuunsysteem, mentale balans en fysieke gezondheid. Het microbioom is een enorme gemeenschap van piepkleine organismen (zoals bacteriën) die in en op ons lichaam leven. Ze helpen ons eten verteren, maken vitaminen en mineralen uit ons eten voor ons beschikbaar, beschermen ons tegen ziekten en houden zo ons lichaam in balans. Ook onze hersenen gaan goed op natuur, want alleen al bij het zien van natuurlijke vormen worden er in onze hersenen rustgevende alpha-golven aangemaakt. Dat zorgt ervoor dat ze in een rustige, heldere toestand komen. Hierdoor kunnen onze hersenen even ‘uitrusten’ om daarna weer fris en fruitig aan de slag te gaan. Dit geeft waarschijnlijk ook aan waarom natuur mensen socialer maakt. Doordat onze hersenen tot rust komen en stress wordt verminderd, ontstaat er ruimte voor de ander. Voeg daaraan toe dat mensen langer buiten verblijven in een ruimte waar natuurlijke elementen zijn en je snapt waarom ze elkaar sneller ontmoeten. Dit komt de sociale cohesie van een wijk ten goede, wat ook weer goed is voor onze mentale toestand. Zo krijg je een beetje een idee hoe goed wij op groen gaan.
Dit betekent dat een gevarieerde natuurlijke buitenruimte geen decor is, maar een actieve motor voor welzijn en ontwikkeling! Laat dit nu precies in het straatje passen van het nieuwe coalitieakkoord. Daarin wordt gewezen op het maken van keuzes binnen de ruimtelijke ordening voor de lange termijn en op het inzetten op een gezonde leefomgeving, met een verschuiving naar voorkómen in plaats van uitsluitend genezen.
Meervoudig ruimtegebruik spreekt voor zich
In dat licht is vergroening geen keuze, maar een noodzaak. Het coalitieakkoord zet nadrukkelijk in op sportaccommodaties en speelplekken, ook in de openbare ruimte. Juist daar kunnen we sturen op meervoudig ruimtegebruik, waarbij de natuurlijke wereld onze gebouwde omgeving niet alleen aanvult, maar daadwerkelijk versterkt. Een pumptrack, speeltuin, winkelstraat of fiets- en wandelzone zonder divers groen laat kansen liggen. Wie gezondheid uitsluitend benadert vanuit beweging of voeding, mist de krachtige meerwaarde van natuur.
Het verbinden van gebruiksfuncties in de bebouwde omgeving met groen is dan ook volkomen logisch, zeker wanneer je beseft dat die natuurlijke component ervoor zorgt dat:
- mensen langer buiten verblijven;
- de sociale cohesie kan verbeteren;
- we schonere lucht inademen;
- we minder hitte ervaren;
- het immuunsysteem versterkt wordt door de in de lucht afgegeven stofjes, afkomstig van planten en de goede bacteriën die ons microbioom aanvullen;
- onze hersenen, bij het zien van natuurlijke vormen, rustgevende hersengolven aanmaken wat voor stressvermindering zorgt;
- onze kinderen zich sterker sociaal-emotioneel kunnen ontwikkelen.
Voor kleine kinderen is een diverse omgeving – en al helemaal een diverse, gezonde bodem – ook nog eens essentieel om het immuunsysteem goed te activeren, zodat allergieën of andere ontstekingsziekten zoveel mogelijk kunnen worden voorkomen.
De groene asset, of groen kapitaal
Steeds meer onderzoek laat zien hoe waardevol natuur is voor onze gezondheid. Dat helpt ons om natuur binnen onze economische samenleving anders te positioneren, namelijk als een asset die in waarde groeit naarmate zij ouder wordt – en die ons ook nog eens gezonder maakt en houdt. De ambitie om te komen tot een gezonde en leefbare openbare ruimte vraagt om andere keuzes in de manier waarop we onze steden voor de lange termijn vormgeven. Dat betekent dat we deze ruimte bewust moeten organiseren in samenhang met mobiliteitsconcepten (hoe we het verkeer in onze steden gaan organiseren) en de energietransitie. En dat moeten we letterlijk in goede banen leiden. Alleen zo creëren we de ruimte voor hoogwaardige groeiplaatsen voor stadsnatuur, die een essentiële rol speelt voor onze gezondheid en ons welzijn.
Biodiversiteit is dus geen doel op zich, maar een vliegwiel dat klimaatadaptatie, gezondheid en leefbaarheid met elkaar verbindt. Door te investeren in biodiverse en natuurlijke zones in de openbare ruimte en door burgers te stimuleren dit ook op privégrond te doen, creëren we een omgeving waarin mensen floreren – fysiek, mentaal én sociaal – en waar we werken aan een gezonde, duurzame en klimaatrobuuste openbare ruimte.
Meer informatie
Tekst en beeld: Lieke Willems, IPC Groene Ruimte