Slim omgaan met de bever: innovatieve oplossingen tegen natschade

De dammen die water vasthouden en natuurwaarden soms versterken, kunnen leiden tot ongewenste vernatting van bijvoorbeeld agrarische gronden of kwetsbare natuurgebieden. Daarnaast kunnen graafactiviteiten van de bever schade veroorzaken aan oevers, kades en dijken, wat risico’s kan opleveren voor de waterveiligheid. Daarmee ontstaat er een spanningsveld tussen ecologische winst en economische en veiligheidsbelangen. Dat vraagt om innovatieve oplossingen.

Waterschap Aa en Maas zoekt naar deze nieuwe oplossingen en is volop bezig met het ontwikkelen en testen van maatregelen om wateroverlast door bevers te beperken. Door preventief in te grijpen in het watersysteem wordt geprobeerd schade te voorkomen, terwijl de bever zijn waardevolle rol in het ecosysteem kan blijven vervullen.

Flow device: slim waterpeilbeheer

Zo vertelt André Boom, van Waterschap Aa en Maas, dat ze binnen het waterschap experimenteren met verschillende ‘flow devices’. Een flow device is een buis die door een beverdam wordt geplaatst en die ervoor zorgt dat het waterpeil niet te hoog oploopt. Doordat er aan de voorzijde van de dam een kooi om de inlaat van de buis zit waar water wordt aangezogen, krijgt de bever niet het natuurlijke instinct om het ‘lek’ dicht te stoppen. Bevers krijgen deze natuurlijke impuls namelijk op het moment dat er op één punt sterke stroming is. Door de flow device wordt de bever gefopt, hij merkt waarschijnlijk niet dat het waterpeil kunstmatig wordt gereguleerd.

Mobiele roosters en drijvers

Daarnaast wordt er geëxperimenteerd met mobiele roosters en drijvers. Deze worden vooral ingezet bij stuwen en duikers. Bevers hebben de neiging om deze plekken dicht te stoppen met takken, modder en ander drijvend materiaal. Dat kan leiden tot verstoppingen en overlast. Door roosters en drijvende constructies slim te plaatsen, worden duikers en stuwen als het ware afgeschermd en kunnen bevers ze niet meer dichtstoppen. Zowel bij de flow devices als bij de mobiele roosters en drijvers is controle en onderhoud van belang. Regelmatig wordt er gecontroleerd of er geen takken of vuil in de roosters hangen en alles nog naar behoren functioneert.

Samen zoeken naar wat wél kan

Het is een feit dat zowel instanties als burgers soms overlast ervaren van de bever, maar de oplossing ligt niet in het tegenover elkaar zetten van natuur en veiligheid. Door te investeren in innovatieve, preventieve maatregelen, ontstaat ruimte voor beide. Waterschap Aa en Maas laat zien dat het mogelijk is om met creativiteit en technisch inzicht slimme oplossingen te ontwikkelen. Niet tegen de bever, maar mét de bever. En precies daar ligt de toekomst van duurzaam waterbeheer. Alle ervaringen en kennis rondom samenleven met bevers wordt gedeeld op het Kenniscentrum Bever.

Internationale samenwerking

Niet alleen in Nederland worden innovatieve beveroplossingen bedacht. Zo worden de flow devices ook in landen als de Verenigde Staten ingezet, want hoewel het landschap daar van een andere schaal is, geeft de bever daar ook uitdagingen. En in Duitsland worden hoogwatervluchtplaatsen aangelegd, voor wanneer beverholen onder water lopen. Men wil voorkomen dat bevers dan in de infrastructuur gaan graven. Om deze internationale kennis met elkaar te delen, is de International Beaver Knowledge Hub opgezet. Dit is een platform waar relevante en betrouwbare kennis over bevers en hun impact op de omgeving op internationaal niveau wordt gedeeld. Het is een ondersteuning voor professionals en onderzoekers in het management van bevergerelateerde uitdagingen én een manier om te ontdekken welke kansen de aanwezigheid van bevers in hun leefomgeving bieden. 

Tekst: Valerie Basten, Zoogdiervereniging
Beeld: Valerie Basten; André Boom