Record elzenpollenconcentratie verpulverd – berkenpollen ook al in de lucht

We kondigden het op 19 februari al aan: “Zeer veel elzenpollen verwacht – noorden ruim een maand later dan zuiden”. De reden voor deze verwachting was dat we constateerden dat de elzen dit jaar erg vol hangen met bloemen. De precieze reden daarvoor is overigens niet duidelijk. Door de zeer hoge temperaturen ontwikkelen de bloemen zich snel waardoor er meer bloemen tegelijk in bloei komen dan in een normaal jaar. Als het dan ook nog droog is, dan zijn de vliegomstandigheden goed en kan de pollenconcentratie hoog oplopen. Tijdens de wekelijkse pollentelling van het LUMC op woensdag 4 maart bleek de verwachting meer dan uitgekomen. Op woensdag 25 februari is een elzenpollenconcentratie van 3.387 pollen per kubieke meter lucht geteld. Het vorige record werd op 15 februari 1998 genoteerd. Toen liep de concentratie op tot 1.985 pollen. In de onderstaande figuur is voor alle jaren de maximum pollenconcentratie weergegeven. Het maakt duidelijk dat het aantal per jaar sterk kan verschillen en hoe uitzonderlijk dit jaar is.

Regen temperde de pollenconcentratie in zuiden van het land

Op donderdag 26 februari lag de concentratie flink lager maar met 1.866 pollen was dat nog steeds zeer hoog. De hele week bleef de elzenpollenconcentratie vervolgens hoog. Bij de andere pollentellocatie van Nederland, het Elkerliek Ziekenhuis, liep de pollenconcentratie veel minder sterk op. Daar werd het maximum dit jaar al op 18 februari bereikt met een concentratie van 482 pollen per kubieke meter lucht. De reden waarom daar geen records zijn gevestigd is zeer waarschijnlijk dat de elzen daar eerder begonnen te bloeien door de hogere temperatuur in het zuiden, en het regenachtige weer in die periode. Hieronder staat voor de periode van 16 tot en met 20 februari de neerslagsom per dag, gemeten met de neerslagradar. Dat is dus het geluk geweest voor hooikoortspatiënten in het zuiden van het land. Overigens liggen de elzenpollenconcentraties bij het Elkerliek meestal duidelijk lager dan bij het LUMC, waarschijnlijk omdat er rondom Elkerliek minder elzen in de omgeving staan.

In noorden nog hoge elzenpollenconcentraties te verwachten

De elzenpollenconcentraties zullen zeer waarschijnlijk in het zuiden, maar ook in het midden van het land, niet meer de extreem hoge concentraties bereiken, omdat inmiddels alle bomen wel in bloei zijn gekomen en steeds meer bomen uitgebloeid raken. Dat concluderen we op basis van onze temperatuursommodellen die we in het kader van het Natuurkalenderprogramma bij Wageningen University ontwikkeld hebben en op basis van eigen waarnemingen. Aangezien de ontwikkeling van de natuur in het noorden van het land sterk achterloopt op die van het zuiden zijn daar de komende week nog wel (zeer) hoge pollenconcentraties te verwachten. Volgens onze temperatuursomverwachting zal het in het noorden nog tot eind maart duren voordat de laatste elzen in bloei komen en pollen verspreiden.

Berkpollenseizoen in zuiden al begonnen

Opvallend bij het Elkerliek Ziekenhuis is dat het berkenpollenseizoen al begonnen is. De afgelopen week werden elke dag berkenpollen aangetroffen en liep de concentratie al op tot tien pollen per kubieke meter lucht. De berken zijn door de hogere temperaturen in het zuiden al verder ontwikkeld. Door de extreem hoge temperaturen moeten we er rekening mee houden dat berken versneld in bloei komen. Het stuifmeel van de berk kan sterke hooikoortsklachten geven bij mensen die er gevoelig voor zijn. Naast de berk komen meerdere boomsoorten in bloei. Zo telde het LUMC al opvallend hoge pollenconcentraties van de es, waarvan we vermoeden dat het stuifmeel sterker allergeen is dan gedacht en dus ook hooikoortsklachten kan geven.

Hazelaar gaat maar door

Tenslotte weet de hazelaar maar niet van ophouden. De eerste struiken kwamen recordvroeg in bloei en de pollenconcentraties liepen zeer hoog op, zoals we meldden in het natuurbericht Vroegste hazelaarpollenseizoen ooit. Ook afgelopen week werden nog opvallend hoge concentraties aangetroffen.

GoHot

De bijzondere pollensituaties dit seizoen kunnen mooi nog meegenomen worden in het door ZonMw gefinancierde GoHot-onderzoek, waarin we met een brede groep aan organisaties onderzoeken hoe verhoogde temperaturen effect hebben op pollenconcentraties, ook in combinatie met hitte en slechte luchtkwaliteit. Dat we nu begin maart door de ‘hitte’ met zeer hoge pollenconcentraties te maken hebben, zal binnen dit onderzoek zeker ter sprake komen.

Tekst: Arnold van Vliet en Wichertje Bron, De Natuurkalender, Wageningen University & Research, Anne Overduin-de Vries, LUMC en Mieke Koenders, Elkerliek Ziekenhuis 
Beeld: Arnold van Vliet; LUMC; KNMI