Zeer veel elzenpollen verwacht – noorden ruim een maand later dan zuiden

De zwarte elzen bevatten dit jaar in het hele land zeer veel katjes. De katjes zijn de mannelijke bloemen. Het aantal katjes per boom wordt nergens vastgelegd, maar door het grote aantal bloemen is het bij veel elzen momenteel lastig om door de kroon heen te kijken. Als de katjes in bloei komen, strekken ze zich enorm uit zodat het stuifmeel, het pollen, vrij kan komen. Mensen die gevoelig zijn voor elzenpollen kunnen hier flinke hooikoortsklachten van krijgen.

De afgelopen twee weken liep de elzenpollenconcentratie al aardig op bij zowel het Elkerliek ziekenhuis in Helmond als het Leids Universitair Medisch Centrum. Bij het Elkerliek werd op 12 februari een pollenconcentratie van 162 pollen per kubieke meter lucht geteld. Bij het LUMC liep een paar dagen eerder, op 8 februari, de concentratie al op tot 263 pollen per kubieke meter lucht. Het vermoeden is dat deze relatief hoge concentraties vooral door bloeiende bomen ten zuiden van Nederland werden veroorzaakt.

Piekperiode in noorden ruim een maand later dan zuiden

Op basis van onze bloeiverwachting is de piekperiode in het zuiden van het land inmiddels bereikt en begint rond deze tijd ook de piekperiode van de elzenpollen in het midden van het land. Opvallend dit jaar is de veel lagere temperatuur in het noorden van Nederland. De gemiddelde temperatuur van 1 januari tot half februari lag in Eelde (Drenthe) op 0,7 graden Celsius. Dat is flink kouder dan de 2,8 graden Celsius die daar tegenwoordig normaal is. In Maastricht en Wilhelminadorp (Zeeland) was het met respectievelijk 3,7 en 4,5 graden Celsius juist ongeveer 0,5 graden Celsius warmer dan normaal. Het grote temperatuurverschil tussen het noorden en zuiden zorgt ervoor dat in het zuiden van Nederland de ontwikkeling van de natuur – en dus ook van de elzenbomen – ruim een maand voor ligt op die in het noorden. Het eind van de piekperiode verwachten we in het zuiden van het land rond 25 februari terwijl dat in het noorden wel tot eind maart duurt. Het elzenpollenseizoen zal er in het zuiden rond half maart wel opzitten. In het noorden duurt het dan nog tot begin april.

Hoe hoog wordt de elzenpollenpiek?

Hoe hoog de pollenconcentratie op gaat lopen gedurende de piekperiode is nog van diverse omstandigheden afhankelijk. Het zeer grote aantal bloemen aan de elzen kan leiden tot zeer hoge pollenconcentraties. In eerdere jaren liep de maximaal gemeten elzenpollenconcentratie op tot bijna tweeduizend pollen per kubieke meter lucht. De pollenconcentratie kan flink getemperd worden als het veel regent en de komende dagen wordt er veel regen verwacht. Een flinke vorst kan zorgen voor het bevriezen van de bloemen als ze zich uitgestrekt hebben en daardoor zorgen voor (sterk) verminderde pollenafgifte aan de lucht, maar de komende dagen worden in het zuiden en midden geen hele lage temperaturen verwacht.

Hazelaarpollenseizoen ook bijzonder

Naast elzenpollen zitten er ook nog hazelaarpollen in de lucht. Het pollenseizoen van de hazelaar loopt inmiddels wel richting het einde. Het seizoen begon recordvroeg en hield lang aan. Opvallend was ook een aantal hoge hazelaarpollenconcentraties. Op 8 februari werd een concentratie van 142 hazelaarpollen per kubieke meter lucht gemeten bij het LUMC. Dat was de drie na hoogste score ooit sinds de tellingen begonnen eind jaren zestig van de vorige eeuw.

Hooikoortsklachten en luchtwegklachten

Het hoge aantal hazelaar- en elzenpollen kan bij mensen die gevoelig zijn voor dit pollen tot hooikoortsklachten leiden. Hoe hoger de pollenconcentratie, hoe meer mensen klachten ervaren en hoe ernstiger de klachten zullen zijn. Gezien het grote verschil in ontwikkeling van de elzen tussen het zuiden en noorden van het land zullen de ernstige hooikoortsklachten zich in het noorden ook beduidend later voordoen dan in het zuiden. Overigens kunnen mensen in het noorden van het land bij een sterke wind uit het zuiden al wel eerder last krijgen van een hoge pollenconcentratie terwijl de bomen lokaal nog niet in bloei staan. Het stuifmeel kan door de lucht namelijk grote afstanden afleggen.

Tekst en beeld: Arnold van Vliet, Leerstoelgroep Earth Systems and Global Change, Wageningen University en Anne Overduin-de Vries, Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC)