DIOPSIS insectencamera’s: van experiment naar volwaardige monitoring

In 2021 lanceerde een samenwerkingsverband bestaande uit Naturalis Biodiversity Center, EIS Kenniscentrum Insecten, Radboud Universiteit en Faunabit B.V. een pilotproject. Het doel: automatische monitoring met behulp van een nieuwe automatische insectencamera. Met deze camera worden de trends in insectenpopulaties per landschapstype – kijkend naar aantallen, biomassa (het totale gewicht van de insecten) en diversiteit – in kaart gebracht.

Dankzij deelname en financiële ondersteuning door diverse organisaties zoals provincies en waterschappen konden camera’s worden geplaatst in agrarische, stedelijke en natuurgebieden. Deze opstelling leverde een rijke dataset op, die vervolgens is geanalyseerd met behulp van een algoritme.

De DIOPSIS insectencamera in het veld

“Het systeem werkt met een geel scherm dat insecten aantrekt om te bezoeken alsof het een bloem is. Een digitale camera met gespecialiseerde software fotografeert deze insecten vervolgens continu”, legt Stephan Peterse uit, eigenaar van Faunabit B.V. en producent van de DIOPSIS insectencamera’s. “De camera functioneert volledig autonoom dankzij zonnepanelen en een 4G-verbinding, waarmee foto's direct naar een server worden gestuurd. Bovendien kunnen de ingebouwde (uv-)ledlampen ook 's nachts foto's maken. De techniek is niet-invasief, er worden geen insecten gedood en de meting kan langdurig ingezet worden waardoor het kostenefficiënt is.”

Groeiende waarde van automatische beeldherkenning

De insecten zijn gemonitord op een schaal die tot nu toe niet mogelijk was. Een nieuw, speciaal ontwikkeld algoritme kan de miljoenen beelden die worden verzameld veel efficiënter analyseren. Laurens Hogeweg, AI-ontwikkelaar bij Naturalis, vertelt: “Elke keer dat we een verbetering voor het beeldherkenningsalgoritme uitbrengen, kunnen we de beelden opnieuw analyseren voor nieuwe inzichten. Dit kan omdat alle beelden digitaal bewaard worden in het ARISE-systeem van Naturalis.”

Eerste inzichten: motten in de duinen, dansmuggen in de stad

De omvangrijke dataset van gefotografeerde insecten, gecombineerd met de analyse van licht- en weersomstandigheden, maakt duidelijke verschillen zichtbaar in de aantallen, biomassa en samenstelling van insectengemeenschappen in diverse landschappen. Eelke Jongejans, onderzoeker bij de Radboud Universiteit vertelt ons hier meer over: “Hoewel vier jaar monitoring nog te kort is om met deze data trends in insectenpopulaties te berekenen, bieden de gecombineerde resultaten wel een consistent beeld van de factoren die de insectenactiviteit beïnvloeden. Zo zien we nu al dat in de duinen motten een groter deel uitmaken van de totale insectenbiomassa dan in agrarische gebieden, dat de distelbladroller het meest op het platteland wordt geteld, en dat dansmuggen – stapelvoedsel voor veel vleermuizen en vogels – massaal geteld worden met de camera.”

Steeds grotere rol in monitoring

Na deze pilot is de DIOPSIS camera inmiddels door verschillende organisaties ingezet in diverse sectoren. Door samenwerking tussen overheden, bedrijven en wetenschappers, wordt deze innovatieve meettechniek steeds nauwkeuriger en kostenefficiënter. Daarmee ontstaan mogelijkheden om het in te zetten voor langetermijnmonitoring en analyses te doen van de effecten van biodiversiteitversterkende en klimaatadaptieve maatregelen in bebouwde en landschappelijke gebieden. Zowel de camera als de beeldherkenning blijven doorontwikkelen en zo zal herkenning van insecten steeds nauwkeuriger worden.

Meer informatie

• Benieuwd naar de volledige resultaten en grafieken per landschapstype? Lees de eindrapportage (pdf: 4,7 MB) of lees meer over het ARISE-programma.
• De DIOPSIS camera wordt op dit moment ook ingezet bij Expeditie Stadsnatuur. Dit is een initiatief van Leiden Biodiversity Network dat de stadsnatuur van Leiden, Leiderdorp, Katwijk en Oegstgeest in kaart wil brengen.

Tekst: Naturalis Biodiversity Center
Beeld: Rotem Zilber (leadfoto: DIOPSIS camera in bloemenveld); Faunabit B.V.; Naturalis Biodiversity Center