Eikenprocessierupsbultjestijd met jeuk weer aangebroken
Kenniscentrum EikenprocessierupsEind oktober 2025 constateerden we een verdrievoudiging van het aantal eikenprocessievlinders. Dat betekent normaal gesproken dat het aantal eikenprocessierupsen het jaar erna toe zal nemen. Vooral in de noordelijke provincies lag het aantal vlinders op een niveau waarbij een hoge plaagdruk te verwachten is. De komende weken moet duidelijk worden wat de werkelijke situatie is. In de afgelopen twee weken zijn in grote delen van het land de eikenprocessierupsen in het vierde larvestadium gekomen. Dat is het stadium waarbij ze brandharen hebben. Het is ook het moment waarop ze de karakteristieke nesten gaan vormen en waarop ze zichtbaar gaan worden. In de noordelijke provincies lag de ontwikkeling iets achter op het zuiden, maar zullen ze ook in de nestfase komen.
Op basis van de eerste inventarisaties die uitgevoerd worden, concluderen we dat er een duidelijke toename in het aantal eikenprocessierupsen te zien is. Er zijn locaties met een flinke uitbraak. De komende weken worden in allerlei gemeenten inventarisaties uitgevoerd. Vanuit het Kennisplatform Processierups bieden we gemeenten, maar ook vrijwilligers, de mogelijkheid te helpen met het in kaart brengen van hoe de plaagdruk van plek tot plek varieert via de Plaagdrukmonitor. Dit kan al eenvoudig door van (liefst) minimaal dertig eiken door te geven in hoeveel eiken er een of meerdere eikenprocessierupsnesten zitten. Gemeenten kunnen ook per wijk of voor de hele gemeente in een keer de resultaten doorgeven. Voor de liefhebbers is er ook de mogelijkheid om aan te geven hoeveel nesten het formaat tennisbal, voetbal of deken hebben.
Opvallend
Opvallend dit jaar is dat we relatief vaak nesten laag op de stam aantreffen. Dat duidt op rupsen die uit grondnesten zijn gekropen. Ze hebben daar een jaar of mogelijk zelfs meerdere jaren in een verlengde diapauze gezeten. Dat kan ervoor zorgen dat de plaagdruk lokaal sterker toeneemt dan je op basis van de vlindervangsten of eventuele uitgevoerde beheersmaatregelen zou verwachten.
Eikenprocessierupsnesten in beeld (Bron: Kenniscentrum Eikenprocessierups)
Bultjestijd en andere gezondheidsklachten
Dat ze nu brandharen hebben betekent ook dat je rekening moet houden met diverse gezondheidsklachten. Een veelvoorkomend effect zijn bultjes op de huid. De afgelopen dagen heeft het meerdere keren hard gewaaid en zijn er pittige regenbuien geweest. Harde wind zorgt ervoor dat rupsen onrustig worden en sneller hun brandharen loslaten. Door de regen kunnen haren uit de bomen spoelen en op de weg terecht komen. Opspattend water kan dan brandharen bevatten die op kleding of direct op de huid komen. Bij droog weer kunnen de brandharen zich verspreiden met de wind.
Binnen 8 uur na het contact met brandharen kun je last krijgen van: rode pijnlijke huiduitslag, hevige jeuk, bultjes, pukkeltjes of met vocht gevulde blaasjes, oogklachten, irritatie of ontsteking aan de slijmvliezen van neus, keel en bovenste gedeelte van de luchtpijp, keelpijn, moeite met slikken, kortademigheid, braken, duizeligheid, koorts en algehele malaise. Als er brandharen in de ogen komen, kunnen ze binnen 1 tot 4 uur een heftige reactie geven van het oogbindvlies of het hoornvlies. Het gaat om zwelling, roodheid en jeuk en soms ontstekingen. Een kleine groep mensen ontwikkelt een allergie. Deze mensen krijgen binnen 30 minuten klachten, waarbij bij contact met de ogen of het gezicht ook zwellingen rondom de ogen kunnen optreden. In uitzonderlijke gevallen ontstaat er een acute levensbedreigende reactie, een anafylactische shock.
Vragen, informatiebladen en Leidraad
Voor veel mensen is het alweer een tijdje geleden dat ze te maken hebben gehad met de eikenprocessierups. Het laatste piekjaar was in 2019 en sindsdien is de populatie elk jaar achteruit gegaan. De ervaring leert echter dat veel mensen vragen hebben over hoe je met de eikenprocessierups omgaat en wat je kunt doen om eventuele gezondheidsklachten te voorkomen of te verhelpen. Op de website van het Kennisplatform Processierups staat op de meeste vragen een antwoord.
De overlast van de eikenprocessierups wordt op veel verschillende manieren bestreden. Daarbij ontstaan vragen over de werkzaamheid, effectiviteit, (schadelijke) neveneffecten en gevaren van de verschillende instrumenten die regelmatig genoemd worden. Om te helpen het beste middel voor de betreffende situatie te kiezen, publiceert het Kennisplatform Processierups informatiebladen. Er zijn op dit moment 22 informatiebladen, variërend van het uitzetten van gaasvlieglarven tot het aanbrengen van folie op de stam en het plaatsen van vogel- en vleermuiskasten.
Voor wie zich verder wil verdiepen in de beheersing van de eikenprocessierups raden we aan om de Leidraad Beheersing Eikenprocessierups door te nemen. Vanuit het Kennisplatform Processierups wordt er ook regelmatig een nieuwsbrief verstuurd waarvoor je je kunt aanmelden.
Opname Webinar dennenprocessierups beschikbaar
Naast de eikenprocessierups krijgen we de komende jaren ook zeer waarschijnlijk te maken met de dennenprocessierups. Vorig jaar hebben we de eerste vlinders aangetroffen. Om de kennis over de dennenprocessierups een impuls te geven, vond er op 27 mei een webinar plaats georganiseerd door het Kennisplatform Processierups, het Kennisnetwerk Invasieve Exoten, Stadswerk en de Vereniging van Bos- en Natuureigenaren. Silvia Hellingman presenteerde daarin allerlei interessante aspecten over de biologie, de risico’s en de beheersing van de dennenprocessierups.
Meer informatie
Tekst: Kenniscentrum Eikenprocessierups; Silvia Hellingman en Guus Hellingman, Hellingman Onderzoek en Advies; Arnold van Vliet, Wageningen University & Research; Henry Kuppen en Wendy Batenburg, Terra Nostra; Henk Jans, Jans Consultancy Gezondheid en Milieu; Hidde Hofhuis, Stichting Deltaplan Biodiversiteitsherstel; Joop Spijker, Wageningen Environmental Research; Teun Dekker, Swedish University of Agricultural Sciences
Beeld: Silvia Hellingman; Arnold van Vliet; Kenniscentrum Eikenprocessierups