Twintig sterke steuren met sterke zenders krijgen de vrijheid
ARK Rewilding NederlandEen vriendelijke reuzenvis van meer dan 3 meter en 150 kilo hoort thuis in de Nederlandse grote rivieren, maar de Europese steur (Acipenser sturio) is in Nederland uitgestorven verklaard in 1953. ARK Rewilding Nederland sloot in 2009 aan bij een initiatief van het Wereld Natuur Fonds om deze soort terug te brengen. De kwaliteit van het Rijnwater was verbeterd en ook de Haringvlietdam mocht af en toe op een kier. Ook de Sportvisunie (voorheen Sportvisserij Nederland) sloot aan bij de voorbereiding van de herintroductie.
Frans kweekstation
Deze soort overleefde hier negentig miljoen jaar tot de laatste in 1952 voor het laatst in Nederlandse binnenwateren werd gevangen. Ook elders is de vis op een haar na uitgestorven. In het Franse kweekstation MIGADO zijn echter net op tijd wilde steuren opgevangen om de soort te behouden. Vanaf 2012 zijn er zes uitzettingen van nakomelingen van deze vissen geweest in Nederland, en elke keer leren we meer over de kansen en gevaren onderweg. Op 21 juni 2026 krijgen opnieuw twintig steuren de vrijheid, dit jaar in de Gelderse wateren in Woudrichem bij Slot Loevestein. 21 juni is geen toevallig gekozen datum: midzomer is de tijd dat steuren van oudsher begonnen aan hun tocht stroomopwaarts voor het paaien en het moment dat ze in de rivier gevangen konden worden.
Nieuwe, sterke zenders
Vorig jaar was er voldoende kweeksucces in het Franse kweekstation om jonge dieren van 30 centimeter naar Nederland te sturen voor onderzoeksuitzettingen. Twintig van hen zijn toen niet direct uitgezet, maar het afgelopen jaar groter gegroeid. Zij zijn nu groot genoeg om zonder problemen een akoestische zender met lange accuduur mee te dragen. De vooruitgang van de zendertechnologie helpt om meer informatie te verzamelen voor de herintroductie. Voor het eerst kunnen we nu vrijgelaten steuren maar liefst 700 dagen volgen, ook als ze eenmaal in zee zwemmen. Dit levert belangrijke nieuwe data op over hun gedrag en verplaatsingen, bijvoorbeeld over waar ze zich ophouden om op te groeien. Bijkomend voordeel is dat grotere steuren veel minder kans hebben om onderweg opgegeten te worden door grote vissen als meervallen en makkelijker ontkomen aan opdringerige aalscholversnavels.
Steur na zeventig jaar terug in Nederland: over de steur, zijn uitsterven en de uitdagingen om deze iconische vis terug te brengen in de Rijn (Bron: ARK Rewilding Nederland)
Diergaarde Blijdorp start een opkweekstation
Steuren zijn langlevende trekvissen die na jaren op zee terugkeren naar hun geboorterivier om te paaien. Maar er worden al meer dan 75 jaar geen steuren geboren in de Rijn. Hoe leren we Europese steuren uit de Garonne en de Dordogne om de Rijn te verkiezen boven het Franse water? We vermoeden sterk dat dit beter zal gaan als de vissen jong gewend raken aan de smaak, geur en misschien zelfs wel het geluid van de Rijn – vandaar dat de afgelopen jaren jongere steur is uitgezet. Helaas leidde dit tot hoge predatie. Komend jaar gaan we daarom hele kleine steurtjes van zo'n 3 centimeter lang laten wennen aan stromend Rijnwater in een opkweekstation. Diergaarde Blijdorp in Rotterdam ontwikkelt nu zo'n faciliteit waarin het proces van ‘homing’ kan plaatsvinden.
Steur als ambassadeur voor levende rivieren
Of de steur weer terug kan komen in de Rijn hangt er niet alleen van af of de vissen zich er thuis voelen. De rivier moet ook een gezonde en veilige plek zijn voor de dieren. Om te paaien moeten de steuren ver de Rijn op kunnen zwemmen tot ze in de buurt van Koblenz in Duitsland hun favoriete diepe grindbedden vinden. Onderweg hebben ze fris water nodig en de mogelijkheid om aan de vele malende scheepsschroeven te ontsnappen. In 2030 gaat de bovenloop van de Nederlandse Rijn weer op de schop om het rivierengebied veilig te houden bij hoogwater én om de erosie van de vaargeul te stoppen. De stuurgroep van Ruimte voor de Rivier 2.0 heeft geadviseerd om te kiezen voor een ‘meergeulenaanpak’. In dat plan worden naast de hoofdstroom meer zijtakken – zogenaamde nevengeulen – aangelegd, die dezelfde kant op stromen. De splitsing van verschillende stromen verlaagt de slijtkracht van de rivier. Als in de uitvoering gekozen wordt voor een natuurrijke variant, biedt dit ook een veiligere trekroute op voor de steur en vele andere trekvissen.
Meld een steur
De steuren die zijn uitgezet in 2012 en 2015 en die van de afgelopen vier jaar leven nu op zee. Naar verwachting zijn de steuren uit de eerste jaren toe aan terugkeer naar de rivier. Om het succes van de uitzet te kunnen volgen zijn vangstmeldingen door beroeps- en sportvissers van het grootste belang. Vanaf de Noordzee komen geregeld meldingen van grotere steuren. Eind mei 2026 werd ook een kleine steur gevangen, een bijzondere vangst. Het wachten is op de eerste melding van een paairijpe steur in de Rijn(delta). Zo'n melding kan gedaan worden via de website van ARK. Iedereen die een steur vangt, is verplicht die zo snel mogelijk levend weer uit te zetten.
Samenwerking voor een gezonde, groene Rijn
In het Rijn actieplan Europese steur werken de volgende partners samen: ARK Rewilding Nederland, WWF, Sportvisunie, Diergaarde Blijdorp en RAVON. Het plan wordt gesteund door het ministerie van LVVN en het Interreg-programma Der Rhein verbindet (De Rijn verbindt).
Meer informatie
- Ruimte voor Levende Rivieren voor een veilig en aantrekkelijker Nederland.
- ARK-nieuwsbericht: Terugkeer steur op termijn mogelijk.
- ARK-nieuwsbericht: Meld een steur.
- RAVON-soorteninformatie over de Europese steur.
Tekst: ARK Rewilding Nederland
Beeld: Dick Harrewijn (leadfoto: vorig jaar werden ook steuren uitgezet bij Woudrichem); ARK Rewilding Nederland; Peter van Rodijnen