De eerste gaai in de tuin, zitten langs de slootkant: wat maakt natuur onvergetelijk?

"Allerlei kruiden verzamelen voor toverkruiden. Die deden we dan in een zelfgemaakt puntzakje”. “De eerste sneeuwklokjes ontdekken in het voorjaar en dan heel blij naar mijn moeder die dan ook altijd meteen kwam kijken”. “Met een schepnet kleine waterdieren zoeken in een sloot”. Voor veel mensen zit hun meest dierbare natuurherinnering niet in een spectaculaire reis, maar in een klein avontuur of gebeurtenis dicht bij huis. In een enquête van de Heimans en Thijsse Stichting beschrijven honderden respondenten welke natuurervaring uit hun jeugd hen het meest is bijgebleven. De eerste resultaten laten zien dat in 41 procent van de ervaringen de verrassing van iets bijzonders ontdekken belangrijk is. Ook rust en schoonheid, de vrijheid om zelf op ontdekking te gaan en het gevoel de natuur heel dichtbij te ervaren, worden vaak genoemd.

De bijdragen bieden een prachtig inzicht in hoe natuur ons raakt en dat het je je leven lang bijblijft. Een respondent herinnert zich: “De geuren van de grond en planten als je er als klein kind met je neus bovenop zit”. Een ander schrijft: “Met mijn vader op een bankje in stilte kijken hoe een mol een molshoop maakte en zijn kop er bovenuit stak”. Weer een ander: “Heuveltje over in de Drunense Duinen, ineens helemaal alleen in de stilte van de natuur”.

Nodig jongeren in je omgeving uit de enquête ook in te vullen

De enquête staat nog steeds open dus je kunt jouw eigen natuurherinnering en ideeën over wat jongeren kan helpen om een blijvende band met natuur op te bouwen nog toevoegen. De enquête is tot nu toe het meest ingevuld door mensen boven de 50 jaar. We stellen het op prijs als je jongeren in jouw omgeving vraagt om de enquête ook in te vullen. Dan krijgen we een nog completer beeld. Natuur en jongeren kunnen immers veranderd zijn.

Wat kunnen jongeren van nu hiervan leren?

Respondenten zijn ook gevraagd wat kan helpen om de betrokkenheid van jongeren (ongeveer 12 tot en met 18 jaar) bij natuur te versterken. De tot nu toe meest gekozen factor is natuur dichtbij huis of school: ruim de helft (52 procent) noemt dit als belangrijke stimulans. Daarna volgen de vrijheid om zelf op ontdekking te gaan, samen iets beleven en op een boeiende manier iets over natuur leren.

Tegelijkertijd zien respondenten obstakels. De meest genoemde belemmering is dat belangstelling voor natuur in de omgeving van jongeren niet altijd als aantrekkelijk of vanzelfsprekend wordt gezien, bijvoorbeeld door groepsdruk of sociale media. Ook tijdgebrek, weinig natuuronderwijs of buitenactiviteiten op school en weinig stimulans vanuit huis worden vaak genoemd.

Belangrijke vragen om te beantwoorden

De eerste resultaten zijn geen representatief beeld van alle Nederlanders en laten zien hoe de deelnemende respondenten (vooral natuurliefhebbers) zelf naar natuurbetrokkenheid kijken. Maar ze leveren wel concrete vervolgvragen op: hoe maken we natuur toegankelijk in het dagelijks leven? Hoe overwinnen we daarbij obstakels als ‘geen geld’, ‘geen tijd’, ‘geen ruimte in de stad’? Hoe geven we jongeren ruimte om zelf te ontdekken? Hoe kan natuur in de stad jongeren net zo nieuwsgierig en betrokken maken als natuur in natuurgebieden? En hoe zorgen we ervoor dat natuur niet alleen iets is om over te leren, maar ook iets om samen te beleven en waar je zelf iets in kunt betekenen?

Denk mee over jongeren en natuur op 7 november in Wageningen

Op zaterdagmiddag 7 november organiseert de Heimans en Thijsse Stichting in de aula van Wageningen University & Research het symposium ‘Jongeren voor natuur: zo lukt het wél’. Organisaties en initiatieven zoals het ARK Jonge Rewilders Netwerk, Vereniging Natuurmonumenten, IVN Natuureducatie en Veldwerk in de Stad delen daar hun ervaringen met het betrekken van jongeren bij natuur. Van natuureducatie en avontuur buiten tot jongeren die zelf activiteiten organiseren: wat werkt, welke uitdagingen komen zij tegen en wat kunnen we daarvan leren?

De voorlopige resultaten uit de enquête vormen een vertrekpunt voor de discussie. De ervaringen van de sprekers en deelnemers helpen om te verkennen wat we ermee kunnen doen. We zorgen er dan ook voor dat je tijdens het symposium alle in de enquête ingezonden natuurervaringen die mensen zijn bijgebleven kunt bekijken.

Vul de enquête in en kom op 7 november naar het symposium

Meer informatie over het symposium en registratie vind je op de website van de Heimans en Thijsse Stichting. Je kunt ook direct het registratieformulier invullen.

Tekst: Arnold van Vliet, Heimans en Thijsse Stichting en Wageningen University; Jaap Graveland, Heimans en Thijsse Stichting en Natuurvereniging KNNV; Bart van Tooren, Heimans en Thijsse Stichting; Bernadette van Heel, Van Hall Larenstein
Beeld: Arnold van Vliet

Nog enkele dierbare natuurherinneringen:

• “Op het schoolplein van de kleuterschool stond een dikke populierenboom. Als het in de zomer eens goed waaide vielen de rupsen van de populierenpijlstaart naar beneden. Voor mij als klein kind was dit onvergetelijk gaaf. Wat een grote beesten! Mijn liefde voor insecten is altijd gebleven.”
• “Op vakantie in Noordwijkerhout in de zon, tussen het hoge gras veldsprinkhanen vangen in mijn handen, ze laten kriebelen en kruipen en weer loslaten.”
• "Boompje klimmen. Was spannend en mooi. Een flinke boom waarin ik heel hoog kon klimmen en daarna naar de volgende kon springen en zo zeven keer tot de laatste boom, een boompje – ik denk lijsterbes – dat meezwiepte en me op de grond deed komen. Soort van Tarzan in de jungle."
• "Als jongen van 11 jaar, ging ik (alleen) in maart tegen de schemering naar een park om naar vogels te kijken en toen zag ik een ransuil slapend in een kale boom." 
• "Cantharellen zoeken met mijn oma, ik moet 4 of 5 jaar oud geweest zijn. We waren met vrienden van mijn oma in een huisje ergens in een bosrijke omgeving. Oma legde me uit waar ik op moest letten. Ik ben geboren en getogen in de stad. Ik denk dat de bosrijke omgeving de liefde voor de natuur die ik met mijn oma deel heeft aangewakkerd."
• "Alleen en met mijn zus als 5-jarige in het kleine bosje achter de tent op een kampeerterrein, dwalen en heksensoep maken van planten en boomresten."
• "In Limburg rennen in het bos omhoog en omlaag op vakantie."
• "Pinksterbloemen plukken. Wij woonden vlakbij de dijk langs de Waal en toen stond er nog veel water in de kil. In de lente stonden daar allemaal pinksterbloemen en dan plukte ik een boeketje voor mijn moeder."