Het konijn: zo bescherm je deze kwetsbare soort
BIJ12Het wilde konijn behoeft weinig introductie, want het is een graag geziene soort in Nederland. “Een leuk beestje met een hoge aaibaarheidsfactor”, zegt Irene van Laatum, Adviseur Ecologie bij Ecogroen, die meewerkte aan het kennisdocument. “En het is bovendien een fijne soort, denk bijvoorbeeld aan de duinen waar het konijn echt een soort beheerdersfunctie heeft door zijn graas- en graafgedrag. Dit dier zorgt voor een diverser gebied.”
Kwetsbaar
Het gaat echter niet goed met het konijn en dat wordt niet alleen opgemerkt door ecologen. “Veel mensen ervaren dat er steeds minder konijnen zijn”, zegt Van Laatum. Die afname komt met name door ziekten. “Ze zijn wat dat betreft kwetsbaar. Een ziekte kan ineens opduiken en daar kan een hele populatie aan doodgaan.”
Behalve ziekten zijn er andere factoren waardoor de situatie van konijnen zorgelijk is. Zo wordt hun leefgebied kleiner door de vele bouwactiviteiten van de mens. “Ook is het landschap de afgelopen decennia steeds eenvormiger geworden”, vertelt Huub Vlemmix, toezichthouder soortenbescherming bij de provincie Drenthe, die ook meewerkte aan het kennisdocument. Hagen, ruige bermen en andere elementen zijn verdwenen, waardoor konijnen minder voedsel en schuilmogelijkheden vinden. “Daardoor zijn ze kwetsbaarder voor roofdieren op de grond en in de lucht”, zegt Vlemmix. “Dan gaat het onder andere om roofvogels en vossen, maar ook katten kunnen bijdragen aan de predatiedruk.”
Takkenhoop
Om het konijn te helpen, is het volgens Van Laatum vooral belangrijk om in het leefgebied voor dekking en openheid te zorgen. “Met die combinatie worden konijnen beschermd tegen predatoren en is er voldoende voedsel. Dekking is eenvoudig te realiseren met het neerleggen van bijvoorbeeld een takkenhoop. Openheid kan tot stand worden gebracht door op bepaalde plekken juist struweel weg te halen.”
Behouden van de burcht
Vlemmix pleit bij bouwactiviteiten voor het behouden van de burcht, het ondergrondse gangenstelsel waarin konijnen leven. “Dieren verhuizen kan ook een optie zijn, maar dat is niet zonder risico. Een geschikte, nieuwe locatie vinden of creëren is niet altijd eenvoudig en vooraf is moeilijk te voorspellen hoe succesvol een verplaatsing zal zijn.” Het is maatwerk, volgens Vlemmix. Populaties konijnen leven steeds meer geïsoleerd van elkaar en vooral daar moet iets aan gebeuren, stelt hij. “Voor de instandhouding is het belangrijk dat de verbinding tussen gebieden behouden blijft en verbetering wordt gestimuleerd. Daarmee verklein je het risico op genetische verarming en inteelt.”
Met kennisdocument sneller maatregelen nemen
Met het kennisdocument krijgen ecologen voor het eerst concrete en uitgebreide handvatten om het konijn te beschermen, vertelt Van Laatum. “Heel goed dat dit dier nu aandacht krijgt.” Vlemmix vindt de plek die sporenonderzoek als methodiek inneemt een van de sterke punten van het document. “Voor konijnen blijken sporen vaak een goede manier om aanwezigheid en gebruik van een gebied vast te stellen.” Hij hoopt dat met het gebruik van het kennisdocument sneller maatregelen worden genomen bij geplande activiteiten. “Dat werkt niet alleen in het voordeel van de diersoort. Als het konijn nog zeldzamer wordt, zullen de regels veel strikter worden.”
Vlemmix benadrukt dat het kennisdocument een startpunt is, omdat niet bij alle mogelijke maatregelen duidelijk is hoe effectief ze precies zijn. “Met monitoring kun je veel bereiken. De kennis die daaruit voortkomt moeten we zo goed mogelijk delen, zodat anderen niet steeds het wiel hoeven uit te vinden. Het is een kwestie van leren van elkaar.”
Voor wie?
De twee belangrijkste doelgroepen van het kennisdocument zijn initiatiefnemers van ruimtelijke activiteiten – en hun ecologisch adviseurs – en bevoegde gezagen, waaronder provincies. Het kennisdocument laat zien hoe zij rekening kunnen houden met het konijn bij ruimtelijke activiteiten en bij het indienen en beoordelen van een aanvraag voor een omgevingsvergunning in het kader van de Omgevingswet. Het kennisdocument kan landelijk worden toegepast.
Door wie?
BIJ12 beheert en coördineert namens de provincies kennisdocumenten voor meerdere beschermde diersoorten. Een werkgroep met ecologische en juridische experts, onder leiding van BIJ12, heeft het kennisdocument over het konijn opgesteld. In de werkgroep zaten meerdere soortenexperts – onder wie vertegenwoordigers van de Zoogdiervereniging en Netwerk Groene Bureaus en bevoegde gezagen, zoals de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en provincies.
Meer informatie