Jaaroverzicht 2012

Seizoensoverzichten waarnemingen

Het jaar 2012 had een lang groeiseizoen als gevolg van de zeer vroege start van de voorlente en een late herfst. Hieronder vindt u per seizoen een korte beschrijving van de seizoenen op basis van alle waarnemingen die via internet zijn doorgegeven. De waarnemingen die op papier zijn/worden opgestuurd worden later verwerkt.

Winter

De winter 2011/2012 was meteorologisch bijzonder. December en januari waren zacht. De gemiddelde temperaturen waren vergelijkbaar met een normale maartmaand. Het resulteerde in een zeer vroege start van de voorlente. Hazelaar en sneeuwklokje bloeiden 35 en 40 dagen vroeger dan normaal (periode 1940-1968). Rond kerst bloeide al op diverse plaatsen het speenkruid en krokusjes bloeiden al in de eerste week van januari. De roffel van de grote bonte specht werd sinds het begin van De Natuurkalender in 2001 nog niet zo vroeg gehoord. Vanaf eind januari tot half februari deed zich een intense vorstperiode voor met minimumtemperaturen tot min 20 graden Celsius. Het veroorzaakte veel vorstschade. De bloei van de els werd sterk door de kou vertraagd. De zanglijster liet zich 9 dagen later horen dan gemiddeld in de afgelopen jaren.

Lente

De intense koude werd direct gevolgd door een maartmaand die op de derde plaats van warmste ooit staat. Maart was daarnaast droog en zonnig. De vroege lentebloeiers, zoals maarts viooltje, bosanemoon en sleedoorn, bloeiden drie weken vroeger dan normaal. De eerste waarnemingen van amfibieën waren vergelijkbaar met het gemiddelde van de voorgaande 7 jaar. Ten opzichte van 2006, een jaar waarin de temperatuur aan het begin van het jaar vergelijkbaar was met die van vroeger, waren de amfibieën gemiddeld twee weken eerder. De warme maartmaand zorgde ervoor dat de vroege vlinders zoals de citroenvlinder en het boomblauwtje gemiddeld een week eerder waren dan het gemiddelde in de afgelopen 11 jaar en drie weken eerder dan in het ‘koude’ 2006. De koude april en een koud begin van mei met nachtvorst tot halverwege mei zorgde voor een sterke vertraging in de ontwikkeling in de natuur. De vlinders die later in het jaar vliegen waren ten opzichte van de voorgaande 11 jaar een week later

De voorsprong van drie weken die planten in het begin van de lente hadden, liep terug tot gemiddeld een week bij het in blad komen van de beuk en de bloei van akkerhoornbloem, boterbloemen en de witte paardenkastanje. Het aantal boompollen dat in de lente geproduceerd werd lag gemiddeld 60 procent lager dan in de voorgaande jaren. De hooikoortsklachtenscores op Allergieradar.nl lieten zien dat het lage aantal pollen zich direct vertaalde naar minder hooikoortsklachten. De gure lenteperiode had ook zijn weerslag op de ontwikkeling van de libellen. Vuurjuffer, viervlek, lantaarntje, platbuik en azuurwaterjuffer verschenen ruim een week later dan het gemiddelde van de afgelopen 8 jaar. De gewone oeverlibel en weidebeekjuffer die pas later in het jaar verschijnen konden profiteren van het zeer warme einde van mei met zelfs nog een tropische dag in het oosten van het land. De vogels lieten net als voorgaande jaren weinig verschil zien met het gemiddelde van voorgaande jaren. Wel begonnen de vogels relatief laat te broeden vanwege de relatief koude omstandigheden. Samen met SOVON Vogelonderzoek Nederland is sinds 2012 een eilegverwachting voor een groot aantal broedvogels beschikbaar op Natuurkalender.nl

Zomer

De zomerbloeiers zoals groot kaasjeskruid, Sint-Janskruid en moerasspirea waren gemiddeld 10 dagen eerder dan normaal ondanks dat juni en juli als koel werden gekarakteriseerd door het KNMI. Het zeer warme einde van mei had de zomerplanten al een flinke voorsprong gegeven in hun ontwikkeling. De vruchtenrijping van wilde lijsterbes en vlier was twee weken vroeger dan normaal. Dit kwam vooral doordat deze struiken vroeg in bloei waren gekomen.

Herfst

De bladverkleuring en bladval van de zomereik waren dit jaar gemiddeld een week later dan normaal en drie dagen later dan in de voorgaande tien jaar. Als normaal gebruiken we hier het gemiddelde over de periode 1894 tot en met 1959, van 35 jaar in deze periode zijn herfstwaarnemingen beschikbaar. De bladverkleuring en bladval van de beuk waren zelfs twee weken later dan normaal, maar waren vergelijkbaar met de voorgaande tien jaar. De bladverkleuring en bladval van de berk waren ongeveer een week later dan in de voorgaande tien jaar. Historische data voor de berk zijn maar beperkt beschikbaar. De bladverkleuring van de witte paardenkastanje was dit jaar gemiddeld een week later dan normaal. De bladeren vielen echter twee weken later dan normaal van de bomen.

Winter

De biologische winter begon volgens waarnemingen van De Natuurkalender op 22 november. Dat is de dag waarop de beuk en eik als laatste van de belangrijkste boomsoorten in Nederland helemaal zonder blad stonden. Begin december viel al de eerste sneeuw maar vanaf half december werd het zeer warm met temperaturen die normaal zijn voor begin april. Het gevolg was dat rond kerst de eerste hazelaars en uitheemse elzen in bloei kwamen en begin januari al het eerste speenkruid in bloei werd gezien. De voorlente kwam al op gang. Vanaf half januari sloeg het weer plotsklaps om en kwam de ontwikkeling in de natuur tot stilstand. Daar kwam begin maart verandering in.

Onderwijs

Op 26 september ontvingen we in Wageningen 120 leerlingen en hun docenten uit Spanje, Noorwegen, Tsjechië, Hongarije, Letland en Nederland voor een internationale GLOBE-dag. Op 29 november organiseerden we de GLOBE Oriëntatie- en Trainingsdag samen met het KNMI en het RIVM. Twintig docenten en 22 leerlingen van basis- en middelbare scholen kwamen naar Wageningen om meer te leren over de verschillende GLOBE modules, waaronder de Natuurkalendermodule. Tijdens deze dag verzorgden wij ook een workshop over teken en de ziekte van Lyme. Het lespakket over teken en de ziekte van Lyme, dat we eerder ontwikkelden samen met het Clusius College in Heerhugowaard, is nu beschikbaar voor alle docenten via de website Wikiwijs.

Natuurbericht.nl

Op Natuurbericht.nl publiceert De Natuurkalender samen met meer dan vijftien natuurorganisaties dagelijks actuele nieuwsberichten uit de natuur. Vanuit De Natuurkalender hebben we in 2012 60 berichten op Natuurbericht.nl gepubliceerd. U kunt zich op de site aanmelden voor een dagelijkse of wekelijkse emailnieuwsbrief. Hierin staat een beknopt overzicht van de verschenen berichten. Ook kunt u Natuurbericht volgen via www.twitter.com/natuurbericht. Het Natuurkalender team vormt eveneens de eindredactie van de website.

Allergieradar.nl

Hooikoortspatiënten kunnen sinds kort de Allergieradar App (voor Android en iPhone) downloaden. Via de App kan eenvoudig de intensiteit van hooikoortsklachten doorgegeven worden. Op basis van de klachtenscores wordt de actuele klachtenscore voor Nederland en voor vijf regio’s weergegeven. U vindt er daarnaast dagelijks een nieuwe verwachting van de start en duur van de bloei van de belangrijkste hooikoortsplanten op basis van de Pollenplanner zodat patiënten al weken voor de start het hooikoortsseizoen zien aankomen en maatregelen kunnen nemen.

Tekenradar.nl

Samen met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft De Natuurkalender op 28 maart 2012 de website Tekenradar.nl gelanceerd. U vindt er dagelijks een tiendaagse verwachting van de tekenactiviteit en heel veel actuele informatie over teken en de ziekte van Lyme. We vragen u ook om tekenbeten via deze site door te geven en de teek die u gebeten heeft op te sturen naar het RIVM. U kunt dan meedoen met het onderzoek naar hoe vaak tekenbeten leiden tot de ziekte van Lyme. Tekenradar is mede mogelijk gemaakt door het Ministerie van VWS en Rovince, de specialist van tekenwerende kleding. Net als voorgaande jaren doet De Natuurkalender weer mee aan de Week van de teek die in 2013 op 15 april van start gaat.

Eikenprocessierups.info

Al een aantal jaar volgen we de ontwikkeling van de eikenprocessierups in Nederland. Om kennisuitwisseling tussen allerlei betrokken organisaties en overheden te verbeteren hebben we samen met diverse organisaties een Kenniscentrum Eikenprocessierups opgericht waar inmiddels bijna 200 professionals bij aangesloten zijn.

Koopvoordenatuur.nl

Vanaf 2012 kunt u De Natuurkalender steunen door een aankoop bij een webwinkel te doen via www.koopvoordenatuur.nl. U bestelt het artikel van uw keuze, de webwinkel geeft vervolgens 4% van het aankoopbedrag aan de door u gekozen natuurorganisatie. Het kost u niets, maar de natuur profiteert. Het enige wat u ervoor moet doen is uw aankoop te doen via koopvoordenatuur.nl.

Natuurscheurkalender

In 2012 is de eerste Natuurscheurkalender verschenen en hebben we gewerkt aan het verschijnen van de Natuurscheurkalender 2013. Elke dag een vers groen blaadje met een wonderlijk weetje, ideetje, rijmpje, raadsel, recept of tip voor een trip over de natuur in de Lage Landen. De natuur barst je kleinste kamertje uit. Elke woensdag is seizoensdag, donderdag wonderdag en op vrijdag worden al je zinnen geprikkeld. Met heel veel humoristische illustraties van Henk van Ruitenbeek. Natuur waar je elke dag weer vrolijk van wordt! Van elke verkochte kalender gaat een deel van de opbrengst naar Natuurbericht.nl. Het jaar is al even op gang maar nog lang niet voorbij dus u kunt hem nog aanschaffen op Natuurscheurkalender.nl.

Betrokken organisaties

De Natuurkalender is een samenwerkingsverband tussen een groot aantal organisaties waaronder Wageningen University, Wageningen UR, Stichting voor Duurzame Ontwikkeling, VARA’s Vroege Vogels, SME Advies, De Vlinderstichting, SOVON Vogelonderzoek Nederland, Zoogdiervereniging, Stichting RAVON, Stichting FLORON, Vogelbescherming Nederland, Leids Universitair Medisch Centrum, triptic, Biocontrole Onderzoek & Advies, AOC Friesland, AOC Oost, Clusius College.

Tabellen: resultaten per soort

Planten

SoortFenofaseGem 1940-1968Gem 2001-2011Mediaan 20122012-vroeger2012-afgelopen 11 jaar
Hazelaar Eerste bloei 15-feb 30-jan 11-jan -35 -20
Sneeuwklokje Eerste bloei 22-feb 1-feb 13-jan -40 -19
Zwarte els Eerste bloei 4-mrt 18-feb 1-mrt -3 11
Gele kornoelje Eerste bloei 13-mrt 21-feb 26-feb -15 5
Klein hoefblad Eerste bloei 18-mrt 6-mrt 5-mrt -13 -1
Speenkruid Eerste bloei 30-mrt 9-mrt 4-mrt -26 -6
Maarts viooltje Eerste bloei 4-apr 16-mrt 17-mrt -18 1
Sleedoorn Eerste bloei 19-apr 21-mrt 23-mrt -27 1
Bosanemoon Eerste bloei 6-apr 22-mrt 18-mrt -19 -4
Dotterbloem Eerste bloei 12-apr 30-mrt 26-mrt -17 -5
Hondsdraf Eerste bloei 16-apr 2-apr 3-apr -13 0
Witte paardenkastanje Bladontplooiing 14-apr 4-apr 28-mrt -17 -8
Pinksterbloem Eerste bloei 18-apr 7-apr 2-apr -16 -5
Ruwe berk Bladontplooiing 20-apr 10-apr 5-apr -15 -6
Berk Eerste bloei 20-apr 12-apr 6-apr -14 -7
Witte dovenetel Eerste bloei 25-apr 12-apr 8-apr -17 -5
Fluitenkruid Eerste bloei 1-mei 16-apr 12-apr -19 -4
Beuk Bladontplooiing 29-apr 18-apr 26-apr -3 7
Vogelkers Eerste bloei 30-apr 18-apr 19-apr -11 0
Grote vossenstaart Eerste bloei   19-apr 11-apr   -9
Akkerhoornbloem Eerste bloei 29-apr 20-apr 25-apr -4 5
Brem Eerste bloei 11-mei 21-apr 29-apr -12 8
Look-zonder-look Eerste bloei 30-apr 21-apr 21-apr -9 0
Zomereik Bladontplooiing 3-mei 22-apr 21-apr -12 -2
Scherpe boterbloem Eerste bloei 3-mei 22-apr 26-apr -7 3
Paarse sering Eerste bloei 9-mei 25-apr 30-apr -9 5
Witte paardenkastanje Eerste bloei 8-mei 26-apr 30-apr -8 3
Tweestijlige meidoorn Eerste bloei 15-mei 27-apr 2-mei -13 4
Witte sering Eerste bloei 9-mei 28-apr 1-mei -8 3
Kruipende boterbloem Eerste bloei 5-mei 28-apr 30-apr -5 2
Eenstijlige meidoorn Eerste bloei 16-mei 30-apr 1-mei -15 1
Wilde lijsterbes Eerste bloei 14-mei 1-mei 5-mei -9 3
Gouden regen Eerste bloei 15-mei 3-mei 10-mei -5 6
Echte koekoeksbloem Eerste bloei 14-mei 7-mei 10-mei -4 3
Margriet Eerste bloei 22-mei 10-mei 16-mei -6 6
Gele lis Eerste bloei 25-mei 15-mei 20-mei -5 5
Gewone vlier Eerste bloei 2-jun 15-mei 22-mei -11 6
Gele plomp Eerste bloei 29-mei 21-mei 23-mei -6 2
Witte waterlelie Eerste bloei 30-mei 25-mei 28-mei -2 2
Bosandoorn Eerste bloei 20-jun 31-mei 8-jun -12 8
Groot kaasjeskruid Eerste bloei 21-jun 12-jun 13-jun -8 1
Sint-janskruid Eerste bloei 29-jun 17-jun 22-jun -7 4
Grote wederik Eerste bloei 3-jul 18-jun 19-jun -14 0
Moerasspirea Eerste bloei 1-jul 20-jun 22-jun -9 1
Grote kattenstaart Eerste bloei 3-jul 22-jun 25-jun -8 3
Moerasandoorn Eerste bloei 7-jul 23-jun 5-jul -2 11
Boerenwormkruid Eerste bloei 19-jul 3-jul 10-jul -9 7
Struikheide Eerste bloei 1-aug 12-jul 11-jul -21 -2
Wilde lijsterbes Eerste vruchten rijp 7-aug 16-jul 24-jul -14 7
Gewone vlier Eerste vruchten rijp 5-sep 13-aug 17-aug -19 4
Witte paardekastanje Eerste vruchten rijp 22-sep 9-sep 15-sep -7 6
Klimop Eerste bloei 21-sep 11-sep 10-sep -11 -1
Ruwe berk 50% herfsttint 13-okt 13-okt 14-okt 1 0
Beuk 50% herfsttint 15-okt 21-okt 21-okt 6 -1
Zomereik 50% herfsttint 21-okt 23-okt 25-okt 4 1
Witte paardekastanje Volledige herfsttint 14-okt 27-okt 20-okt 6 -7
Ruwe berk Volledige herfsttint 16-okt 28-okt 22-okt 6 -6
Beuk Volledige herfsttint 23-okt 5-nov 8-nov 16 2
Zomereik Volledige herfsttint 28-okt 7-nov 10-nov 13 3
Witte paardekastanje Einde bladval 31-okt 10-nov 14-nov 14 4
Ruwe berk Einde bladval 2-nov 13-nov 9-nov 7 -5
Beuk Einde bladval 9-nov 18-nov 22-nov 13 3
Zomereik Einde bladval 17-nov 25-nov 22-nov 5 -4



Vlinders

SoortFenofaseGem 2001-2011Mediaan 20122012-afgelopen 11 jaar
Kleine vos Eerste individu 23-mrt 15-mrt -8
Citroenvlinder Eerste individu 23-mrt 21-mrt -2
Gehakkelde aurelia Eerste individu 29-mrt 21-mrt -9
Dagpauwoog Eerste individu 1-apr 24-mrt -8
Klein koolwitje Eerste individu 12-apr 3-apr -9
Klein geaderd witje Eerste individu 16-apr 8-apr -9
Groot koolwitje Eerste individu 17-apr 25-apr 8
Boomblauwtje Eerste individu 17-apr 11-apr -6
Bont zandoogje Eerste individu 20-apr 24-apr 4
Oranjetipje Eerste individu 20-apr 23-apr 3
Landkaartje Eerste individu 26-apr 12-mei 15
Groentje Eerste individu 3-mei 13-mei 10
Kleine vuurvlinder Eerste individu 4-mei 13-mei 9
Hooibeestje Eerste individu 14-mei 17-mei 2
Icarusblauwtje Eerste individu 16-mei 22-mei 5
Groot dikkopje Eerste individu 11-jun 23-jun 12



Libellen

SoortFenofaseGem 2004-2011Mediaan 20122012-afgelopen 8 jaar
vuurjuffer Eerste individu 1-mei 26-apr 4
viervlek Eerste individu 23-mei 10-mei 13
lantaarntje Eerste individu 20-mei 11-mei 9
platbuik Eerste individu 25-mei 14-mei 11
azuurwaterjuffer Eerste individu 21-mei 14-mei 7
weidebeekjuffer Eerste individu 22-mei 27-mei -5
gewone oeverlibel Eerste individu 28-mei 30-mei -3



Amfibieën

SoortFenofaseGem 2005-2011Mediaan 20122012-afgelopen 7 jaar
Bruine kikker Eerste individu op land 12-mrt 15-mrt 3
Bruine kikker Eerste individu in water 13-mrt 10-mrt -4
Gewone pad Eerste individu op land 14-mrt 11-mrt -3
Gewone pad Eerste individu in water 17-mrt 15-mrt -3
Kleine watersalamander Eerste individu in water 19-mrt 21-mrt 2
Bruine kikker Eerste roep 15-mrt 21-mrt 5
Groene kikker Eerste individu op land 21-mrt 18-mrt -4
Bruine kikker Eerste eieren 25-mrt 21-mrt -4
Gewone pad Eerste eieren 27-mrt 26-mrt -2
Groene kikker Eerste individu in water 1-apr 23-mrt -9
Groene kikker Eerste roep 14-apr 24-apr 9



Vogels

SoortFenofaseMediaan 2012Gem 2001-20112012-afgelopen 11 jaar
Grote bonte specht Eerste roffel 29-jan 7-feb -9
Zanglijster Voor het eerst gehoord 23-feb 14-feb 9
Vink Voor het eerst gehoord 20-feb 20-feb -1
Grutto Eerste individu 12-mrt 11-mrt 0
Veldleeuwerik Eerste individu 8-mrt 12-mrt -4
Geelgors Eerste individu 12-mrt 16-mrt -5
Tjiftjaf Voor het eerst gehoord 19-mrt 18-mrt 1
Roodborsttapuit Eerste individu 22-mrt 20-mrt 1
Graspieper   15-mrt 23-mrt -9
Zomertaling Eerste individu 21-mrt 29-mrt -8
Zwarte roodstaart Eerste individu 27-mrt 1-apr -6
Fitis Voor het eerst gehoord 3-apr 3-apr 0
Blauwborst Eerste individu 1-apr 4-apr -3
Zwartkop Eerste individu 4-apr 7-apr -3
Boerenzwaluw Eerste individu 14-apr 7-apr 7
Boompieper Eerste individu 10-apr 9-apr 1
Rietzanger Eerste individu 14-apr 15-apr -2
Wilde eend Eerste jong gezien 19-apr 16-apr 2
Gekraagde roodstaart   18-apr 17-apr 1
Huiszwaluw Eerste individu 27-apr 19-apr 8
Tapuit Eerste individuen op trek 19-apr 19-apr 0
Sprinkhaanzanger   24-apr 20-apr 4
Braamsluiper Eerste individu 24-apr 20-apr 4
Bonte vliegenvanger Eerste individu 25-apr 21-apr 4
Visdief Eerste individu 23-apr 21-apr 1
Nachtegaal   23-apr 22-apr 1
Grasmus Eerste individu 28-apr 23-apr 5
Tuinfluiter Eerste individu 29-apr 24-apr 4
Koekoek Voor het eerst gehoord 29-apr 26-apr 3
Fluiter   1-mei 27-apr 4
Gierzwaluw Eerste individu 29-apr 27-apr 1
Kleine karekiet Eerste individu 1-mei 28-apr 2
Fuut Eerste jong 7-mei 4-mei 3
Wielewaal Voor het eerst gehoord/gezien 10-mei 6-mei 3
Spotvogel   6-mei 11-mei -6
Knobbelzwaan Eerste jong 20-mei 19-mei 1
Koolmees Eerste jong uitgevlogen 19-mei 21-mei -2

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen?
Lees de cookieverklaring. Niet meer tonen