Twee soorten schelpdieren spectaculair toegenomen in Nederlandse kustwateren

Wageningen Marine Research
18-DEC-2017 - Sinds de start van de schelpdierinventarisatie in 1995 zijn er nog nooit zo veel halfgeknotte strandschelpen en mesheften in de Nederlandse kustwateren geweest. De bestanden van otterschelpen en zaagjes zijn, vergeleken met vorig jaar, ook toegenomen, terwijl het bestand aan venusschelpen iets lager is dan vorig jaar.
Deel deze pagina

In de Nederlandse kustwateren wordt op schelpdieren gevist. Voor bepaling van het visserijbeleid en ook het natuurbeleid worden jaarlijks de bestanden Amerikaanse zwaardscheden, oftewel scheermessen of mesheften (Ensis directus) en halfgeknotte strandschelpen (Spisula subtruncata) en overige veel voorkomende soorten met een potentieel belang voor visserij geïnventariseerd. Zowel halfgeknotte strandschelpen als mesheften lijken vorig jaar een zeer succesvolle broedval te hebben gehad. Broedval is een term voor de overgang van schelpdierlarven vanuit de waterfase naar de bodem.

1282 miljoen kilo halfgeknotte strandschelpen

Sorteren van een bodemschaaf monster aan boord: de gevangen halfgeknotte strandschelpen worden gesorteerd in twee grootteklassenDe halfgeknotte strandschelp was de vorige eeuw de dominante schelpdiersoort in de kustwateren, maar na de millenniumwisseling verdween deze soort als sneeuw voor de zon. Het bestand kromp in tien jaar tijd ineen van 692 kilo naar slechts 3 miljoen kilo. Sinds 2015 zagen we de halfgeknotte strandschelp langzaam terug komen, wat al heel spannend was, maar we hadden niet voorzien dat we in 2017 zo’n enorm groot bestand aan halfgeknotte strandschelpen aan zouden treffen. Het is echt gigantisch hoeveel er nu liggen. Vorig jaar was de schatting 39 miljoen kilo versgewicht. Een jaar later blijkt de biomassa met 1.282 miljoen kilo ruim dertig keer over de kop te zijn gegaan. Van het bestand ligt 82 procent buiten de beschermde Natura 2000-gebieden. De toename is belangrijk voor mens en natuur, want er wordt op de halfgeknotte strandschelp gevist én het is een belangrijke voedselbron voor zwarte zee-eenden.

Ontwikkeling van het bestand aan halfgeknotte strandschelpen (miljard kilogram versgewicht) in de periode 1994-2017

Mesheften

De totale biomassa aan mesheften wordt dit jaar geschat op 397 miljoen kilo. In gewicht is dat wel eens meer geweest, maar de 153 miljard stuks is wel het hoogste aantal ooit gemeten. In 2016 ging het om 292 miljoen kilo en 27 miljard stuks mesheften. De mesheftvissers merkten een afname.

Ontwikkeling van het bestand aan mesheften (miljarden individuen) in de periode 1995-2017

Overige schelpdieren

De vangst uit de bodemschaaf wordt gespoeld over een zeef van 5 mm. Hier bestaat de vangst uit een grote hoeveelheid halfgeknotte strandschelpenNiet alleen halfgeknotte strandschelpen en mesheften zitten in de lift, het gaat over het algemeen heel goed met schelpdieren in de kustzone. De bestanden van otterschelpen en zaagjes nemen ook toe. Er zijn naar schatting 4,9 miljard otterschelpen (in 1996 3,8 miljard) en 24,5 miljard zaagjes (in 2016 15,6 miljard). Het aantal venusschelpen ging iets omlaag, van 11,5 naar 8,5 miljard stuks. Kokkels werden wederom niet aangetroffen in de kustzone.

Gissen naar oorzaken

Er zijn niet direct verklaringen voor de grote veranderingen de afgelopen jaren in de bestanden schelpdieren. Vaak zijn de oorzaken voor omvangrijke broedvallen van schelpdieren, die doorgaans slechts eens in de zoveel jaar voorkomen, niet goed te duiden. Het is waarschijnlijk een combinatie van factoren waarbij alles mee moet zitten. 2016 was blijkbaar zo’n jaar.

De hierboven beschreven resultaten zijn te lezen in het recent verschenen rapport van de jaarlijkse inventarisatie van schelpdieren door Wageningen Marine Research (WMR) in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken. Deze inventarisatie behoort tot de Wettelijk Onderzoekstaken (WOT) van WMR en wordt jaarlijks uitgevoerd in de maanden april, mei en juni.

Tekst: Karin Troost, Wageningen Marine Research - Regiocentrum Yerseke
Foto’s: Jack Perdon, Wageningen Marine Research (leadfoto: De halfgeknotte strandschelp, Spisula subtruncata)

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen?
Lees de cookieverklaring. Niet meer tonen