Nieuwe methode om pollenrespons te meten in uitgeademde lucht

Hooikoorts is een allergie voor stuifmeel van planten, het kan het dagelijks leven flink beperken. Veel mensen zijn allergisch voor pollen, maar het objectief meten van klachten blijft lastig. Tot nu toe wordt vooral gebruikgemaakt van vragenlijsten, die afhankelijk zijn van persoonlijke beleving, en van huid- of bloedtests. Recent is een nieuwe, niet-invasieve methode getest waarbij uitgeademde lucht wordt geanalyseerd om hooikoortsklachten meetbaar te maken. Door deelnemers tijdens wandelingen bloot te stellen aan pollen van bloeiende hooikoortsplanten, kan worden onderzocht hoe het lichaam reageert en welke chemische stoffen daarbij vrijkomen.

Wandelingen en uitgeademde lucht verzamelen

In juni 2024 en 2025 wandelden vrijwilligers met en zonder hooikoorts langs bloeiende grassen in Leiden. Voor en na de wandeling noteerden deelnemers hun neus-, oog- en keelklachten via enquêtes. Na vijftien minuten wandelen werd de uitgeademde lucht van de deelnemers opgevangen in speciale luchtzakken. De verzamelde luchtmonsters werden naar de Radboud Universiteit in Nijmegen gebracht voor analyse.

Analyse van uitgeademde lucht

De opgevangen lucht werd chemisch geanalyseerd in het Life Science Trace Detection Laboratory van de Radboud Universiteit. Er werd gebruikgemaakt van Proton-Transfer-Reaction Time-of-Flight Mass Spectrometry (PTR-ToF-MS), een zeer gevoelige techniek voor het meten van vluchtige organische stoffen. Deze methode wordt al toegepast bij onderzoek naar verschillende longaandoeningen, maar het is nog niet eerder gebruikt voor hooikoorts.

Uit de analyses bleek dat bij hooikoortspatiënten tijdens blootstelling aan graspollen bepaalde organische stoffen in verhoogde concentraties aanwezig zijn in de uitgeademde lucht. De exacte functie van deze stoffen bij hooikoortsreacties is nog niet bekend, maar eerdere studies laten zien dat sommige ervan samenhangen met ontsteking en histaminereacties.

Pollensniffer

De hoeveelheid allergeen pollen in de lucht tijdens de wandelingen werd gemeten met een zogeheten 'pollensniffer'. Dit is een draagbaar apparaat dat lucht aanzuigt, waarbij pollen blijven kleven aan een laagje vaseline. Van de vaseline werd een microscopisch preparaat gemaakt, waarna de pollenkorrels onder een lichtmicroscoop werden geïdentificeerd en geteld. Tijdens de wandelingen langs bloeiende grassen in juni 2024 bleken de concentraties graspollen zeer hoog. Dit kwam overeen met een duidelijk verschil in de samenstelling van de uitgeademde lucht tussen hooikoortspatiënten en de gezonde controlegroep.

Controlewandeling

In november 2024 werd ook een wandeling georganiseerd, ditmaal ter controle. In deze periode bloeien geen allergene planten. Analyse van pollensniffer-monsters bevestigde dat er tijdens deze wandeling geen pollen in de lucht was. Hooikoortspatiënten konden na deze controlewandeling niet op basis van uitgeademde lucht worden onderscheiden van de controlegroep. Dit bevestigt dat de verschillen die tijdens het hooikoortsseizoen werden gemeten, toe te schrijven zijn aan blootstelling aan allergeen pollen in de lucht.

Toepassingen en toekomstperspectief

Onze methode maakt het mogelijk om hooikoortsklachten op een nieuwe, niet-invasieve en objectieve manier te kwantificeren aan de hand van uitgeademde lucht. De daarbij gemeten verschillen in organische stoffen kunnen dienen als biomarkers voor hooikoorts. Dat is een belangrijk voordeel ten opzichte van subjectieve vragenlijsten of invasieve huid- en bloedtests. Daarnaast biedt de methode kansen om de invloed van stedelijk groen op gezondheid en allergieën te onderzoeken. Dit kan helpen bij het maken van andere keuzes voor laanbomen en struiken in stadsparken. Het onderzoek wordt momenteel uitgebreid: omdat hooikoortspatiënten ook allergisch kunnen zijn voor boompollen, wordt de methode dit jaar toegepast bij blootstelling aan bloeiende bomen.

Doe mee aan vervolgonderzoek

Ongeveer de helft van de hooikoortspatiënten is allergisch voor grassen, terwijl de andere helft vooral reageert op boompollen. Daarom wordt in januari een wandeling georganiseerd langs bloeiende elzen in Leiden. Deze wandeling vindt plaats op 23 of 30 januari, afhankelijk van het moment waarop de elzen in bloei komen. Iedereen van 18 jaar en ouder kan deelnemen, met of zonder hooikoorts, mits je niet rookt. De wandeling start om 10.00 uur en duurt 15 minuten. Daarna wordt uitgeademde lucht opgevangen en we eindigen rond 10.30 uur. Je kunt je meteen aanmelden.

Praktische informatie

• Activiteit: hooikoortswandeling langs bloeiende elzen.
• Locatie: Potgieterlaan, Leiden.
• Datum: vrijdag 23 of 30 januari 2026.
• Start- en eindtijd: 10.00 uur tot 10.30 uur.
• Aanmeldformulier.

Tekst: Nemi Dorst, Hortus botanicus Leiden; Joris Meurs, Radboud Universiteit
Beeld: Barbara Gravendeel, Hortus botanicus Leiden (leadfoto: bloeiende els); Nemi Dorst