Medicinale bloedzuigers voeden zich met knoflookpadden

De meeste mensen denken bij bloedzuigers aan één specifieke soort, namelijk de medicinale bloedzuiger (Hirudo medicinalis). Deze soort werd – en wordt – nog steeds voor medische toepassingen gebruikt en is in Nederland een zeer zeldzame soort.

Medicinale bloedzuigers stellen specifieke eisen aan hun leefgebied. Ze hebben voldoende gastheren nodig – soorten als slakken, zoogdieren, vogels, vissen en amfibieën – waardoor ze nog maar in een beperkt aantal wateren voorkomen. Dat zijn vaak juist de wateren waar ook zeldzame amfibieën als de knoflookpad leven. Door deze overlap in leefgebied was te verwachten dat medicinale bloedzuigers zich soms ook met knoflookpadden voeden. Naar aanleiding van twee verschillende observaties hiervan schreven onderzoekers van RAVON een 'short note' in het wetenschappelijk tijdschrift Herpetology Notes.

Dodelijke aanval?

In 2023 werd nabij Nijmegen door een van de onderzoekers een medicinale bloedzuiger waargenomen op een volwassen mannelijke knoflookpad. Tijdens de observatie probeerde de knoflookpad de bloedzuiger met zijn poten weg te duwen. Vervolgens verdween de knoflookpad met bloedzuiger uit het zicht. Het vervolg is niet bekend. Een jaar later, in juni 2024, werden in een ander gebied dat verder stroomafwaarts langs de Waal lag meerdere grotere knoflookpadlarven waargenomen. Bij een van de larven bleek een medicinale bloedzuiger zich vastgebeten te hebben aan de zijkant van het lichaam. Er waren, zo leek het, grote beschadigingen op de huid zichtbaar. Ook hier zwom de larve snel uit beeld en bleef het vervolg onbekend. Dat medicinale bloedzuigers zich voeden met beide stadia van de knoflookpad, iets wat bij nog maar weinig amfibieënsoorten waargenomen was, komt mogelijk ook door de grootte van de larven.

Effecten op populatieniveau

Hoewel het duidelijk is dat medicinale bloedzuigers zich met zowel larven als volwassen knoflookpadden kunnen voeden en dat daarbij sterfte kan optreden, blijft nog onbekend wat de invloed hiervan is op een knoflookpadpopulatie. De activiteitspiek van de medicinale bloedzuiger komt ongeveer overeen met de periode dat de larven van de knoflookpad het grootst zijn. Vanwege hun formaat – knoflookpadden hebben grotere larven dan andere amfibieënsoorten – kunnen zij een substantiële prooi vormen voor de bloedzuigers. Zeker op de plekken met een hoge dichtheid aan medicinale bloedzuigers lijkt het dan ook voor de hand liggend dat knoflookpadlarven een regelmatige prooi vormen.

Dat de ene zeldzame soort de andere zeldzame soort kan benadelen is zeker geen uitzondering en uiteraard ook onderdeel van een natuurlijk systeem, waarin soorten elkaar wederzijds beïnvloeden. Desondanks is het interessant om meer inzicht te krijgen in de effecten van medicinale bloedzuigers op amfibieënpopulaties en de andere factoren die daarin meespelen. Tijdens komende monitoringsjaren gaan we daarom extra letten op mogelijke predatie van knoflookpadden door medicinale bloedzuigers. We roepen andere waarnemers op om hierop te letten in gebieden waar beide soorten voorkomen.

Meer informatie

• Toevallig zijn beide beschreven momenten op film vastgelegd. Mick Vos heeft met deze beelden een korte video gemaakt over het knoflookpadonderzoek en de waarnemingen.
• Het artikel Feeding on different life stages of the Common Spadefoot Toad, Pelobates fuscus (Laurenti, 1768), by the Medicinal Leech, Hirudo medicinalis is verschenen in het wetenschappelijk tijdschrift Herpetology Notes.

Tekst: David Broek, Jöran Janse en Mick Vos, RAVON
Beeld: Mick Vos (leadfoto: voedingspoging van een medicinale bloedzuiger op een larve (kikkervisje) van een knoflookpad, filmbeeld);  Jöran Janse