Te droog om nat te worden: hoe verdroging zichzelf versterkt

“De weersverwachting voor de komende dagen: het blijft helaas zonnig, droog en ongewoon warm voor deze tijd van het jaar. De verwachting is dat het huidige weerbeeld ook de komende weken door zal zetten, en we weer te maken zullen krijgen met een groot neerslagtekort.”

Zomaar een weerbericht dat steeds meer onderdeel is van de huidige realiteit. De gemiddelde temperatuur stijgt en de regenbuien worden minder gelijkmatig over het jaar verdeeld met een hele natte winter, heel droog voorjaar en zomer, en hier en daar een hoosbui. En dit elk jaar opnieuw.

Vroegtijdige verdroging zet omgeving onder druk

Vooral binnen de bebouwde omgeving zal dit leiden tot meer extreme temperaturen en een snellere verslechtering van het algehele leefklimaat. Daar komt dan nog bij dat het meeste stedelijk groen, zoals beplantingsvakken en boomstructuren, beperkte ruimte heeft met weinig waterbufferende capaciteit.

Regen die eerder gevallen is, wordt niet of slecht vastgehouden, en dat water is na een korte periode van droogte allang weg. Dat zal betekenen dat veel bomen halverwege de zomer al over zullen gaan naar de herfststand, en dat de bladval veel te vroeg zal inzetten. Groenvakken verdorren en met een algeheel regentekort – en daarmee sproeiverbod – kan daar ook geen water meer gegeven worden.

Gebrek aan water roept groei halt toe

De bladeren zijn in feite de energiefabriekjes voor de betreffende planten en bomen, en deze energie is nodig om te kunnen blijven bestaan, groeien en ontwikkelen. Het te vroeg kwijtraken van die bladeren betekent dat er bij het stedelijk groen een energietekort en, op termijn, een groeiachterstand zal ontstaan. Ook worden de planten en bomen mogelijk gevoeliger voor ziekten en aantastingen.

Daarnaast zorgt verdroging van de bodem voor minder actief bodemleven. De bacteriën, schimmels en ook virussen die zo belangrijk zijn voor het voortbestaan van de planten die in de bodem wortelen, gaan in sluimerstand om te overleven. Ze kunnen in die toestand de planten ook niet door de droogte heen helpen.

De sponswerking van de bodem is stuk

En als er dan een stortbui valt, sluit de bodem zich als het ware af. De bovenlaag wordt hard en waterafstotend. Het regenwater dat dan valt, zoekt de weg van de minste weerstand en stroomt snel weg richting verharding en riool, in plaats van de bodem in. Zo missen we kansen om water vast te houden waar het valt. Alleen het water dat ook echt de grond indringt, kan het bodemleven weer tot leven wekken, en de wortels weer van vocht voorzien.

Meer nodig dan aanplant van ‘hittebestendige soorten’

Jaar na jaar lopen groenbeheerders en ook tuinbezitters tegen de problemen van vroegtijdige verdroging aan. En intussen loopt het groenbestand en het bomenbestand in de stad terug in kwaliteit en kwantiteit. Om de komende jaren niet in een verdere neergaande spiraal terecht te komen, zijn snel acties nodig. We hebben meer bomen en groen nodig, maar deze gaan het alleen redden als ze ook bestand zijn tegen het veranderende klimaat, waarbij temperatuur en waterbeschikbaarheid een andere rol gaan spelen.

Simpelweg kiezen voor soorten die beter tegen warmte en droogte bestand zijn, helpt niet. Ook deze soorten redden het niet als ze niet de groeiruimte en bodemkwaliteit krijgen die ze nodig hebben om daadwerkelijk bestand te zijn tegen de nieuwe extremen.

Groeiplaats verantwoordelijk voor succes

We moeten dus investeren in robuuste, kwalitatief goede groeiruimte waar bomen en onderbeplanting de ruimte krijgen om te groeien, en waarin water van neerslag opgevangen en vastgehouden kan worden, zonder de planten natte voeten te geven.

Dit kan betekenen dat we andere vormen van ruimtegebruik – zoals parkeren, wegruimte, bouwkavels – wat moeten beperken. Tegelijkertijd zijn er inmiddels veel slimme oplossingen van meervoudig ruimtegebruik waarbij juist ook volwaardig groen en wateropslag de ruimte krijgen. Dit goed uitwerken in een ontwerp is een wat grotere uitdaging, en de kosten in aanleg zijn ook wat hoger, maar op termijn zijn de opbrengsten in klimaatbestendigheid en gezonde leefomgeving vele maten groter.

Water vasthouden waar het valt

De aanhoudende droogte stelt groenbeherend Nederland voor een belangrijke keuze: blijven we water afvoeren naar zee en andere wateren, of houden we water vast waar het valt? Wie inzet op sponswerking, zet een stap naar een veerkrachtige leefomgeving.

Opleiden van professionals

Klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en ruimtedruk vragen om professionals die verder kijken dan hun eigen vakgebied. Bij IPC Groene Ruimte leiden we deze professionals op, bijvoorbeeld bij de opleidingen European Tree Technician, European Tree Manager, Strategisch Adviseur Leefomgeving en Adviseur Biodiversiteit en Klimaat.

Tekst: Susanne Driessen, IPC Groene Ruimte
Beeld: IPC Groene Ruimte