FlySafe vergroot vliegveiligheid door het volgen van vogeltrek
Instituut voor Biodiversiteit en Ecosysteem Dynamica (IBED)Miljoenen vogels trekken elk jaar door Nederland als onderdeel van hun natuurlijke trek en daarbij kunnen ze in botsing komen met vliegtuigen. Het vernieuwde FlySafe-dashboard biedt realtime gegevens en voorspellingen over vogeltrek. Daardoor kunnen vogelaanvaringen worden verminderd en kan de vliegveiligheid worden vergroot. De tool is ontwikkeld door het Instituut voor Biodiversiteit en Ecosysteem Dynamica (IBED) van de Universiteit van Amsterdam, de Koninklijke Luchtmacht en het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI).
Omgaan met de risico’s van vogelaanvaringen
Vogels delen de lucht met vliegtuigen. Botsingen, of ‘vogelaanvaringen’, kunnen ernstige en soms verwoestende gevolgen hebben. Hoewel vogels weliswaar het pad van commerciële vliegtuigen kunnen kruisen, vormen militaire vliegtuigen een groter probleem. Deze vliegtuigen vliegen langer laag, op dezelfde hoogte waar veel vogels migreren.
Vogelaanvaringen hebben gevolgen voor de vogels – vaak komen ze bij botsingen om het leven. Als de vogel groot genoeg is of de snelheid van het vliegtuig hoog genoeg, kan er ook grote schade aan het vliegtuig ontstaan. Er wordt geschat dat botsingen tussen vogels en vliegtuigen jaarlijks miljarden euro’s kosten. Op vliegvelden kunnen vogels van de start- en landingsbaan worden verjaagd. Maar tijdens een vlucht kan dat niet. De enige oplossing om vogelaanvaringen te voorkomen, is het luchtruim te sluiten wanneer er te veel vogels in de lucht zijn.
Uit eerder onderzoek blijkt dat vogelaanvaringen gemiddeld 45 procent minder vaak voorkomen in landen waar systemen zoals FlySafe worden gebruikt. FlySafe verstrekt gegevens die piloten waarschuwen wanneer er grote migratiegolven plaatsvinden.
Een ‘livebeeld’ van migratie
De eerste versie van FlySafe werd in 2008 ontwikkeld om het risico op vogelaanvaringen met militaire vliegtuigen te verminderen en de vliegveiligheid in Noordwest-Europa te vergroten. Onderzoekers bouwden een voorspellingsmodel – het eerste in zijn soort in Europa – op basis van drie jaar aan gegevens van de Koninklijke Luchtmacht.
Maar niet alleen luchtverdedigingsradars kunnen vogels detecteren: weerradars zijn een belangrijke bron en veel gemakkelijker toegankelijk vanuit het oogpunt van beveiliging. Het nieuwe FlySafe-dashboard integreert radargegevens van de meteorologische diensten van Nederland, België en Duitsland om een duidelijker beeld te geven van de trekactiviteit.
De interactieve website van FlySafe bestaat uit twee onderdelen. Er is een pagina voor waargenomen trek, die realtime gegevens met een interval van 5 minuten – gemeten door weerradars – biedt over vogeltrek in Nederland, België en Duitsland.
“We hebben nu een livebeeld van de vogeltrek”, zegt Bart Kranstauber, computationeel ecoloog bij IBED. “Je kunt zien op welke hoogte ze vliegen, waar de hoogste dichtheden aan vogels voorkomen en hoe de trekgolven zich verspreiden.”
FlySafe heeft ook een voorspellend onderdeel. Door weersgegevens te verzamelen en deze te koppelen aan migratiepatronen uit het verleden, hebben onderzoekers een model ontwikkeld waarmee de migratie enkele dagen van tevoren kan worden voorspeld.
Toepassingen buiten de luchtvaart
FlySafe kan de luchtmacht helpen bij het nemen van vluchtbeslissingen. Maar het kan onderzoekers ook helpen kennis te vergaren over vogeltrek en de relatie met het weer, aangezien deze gegevens voorheen nog niet zo naadloos waren geïntegreerd. De webservice is bovendien ontworpen om schaalbaar te zijn en kan worden uitgebreid naar andere landen.
Het systeem is toegankelijk voor iedereen. Er is in Nederland een grote groep mensen die tijdens de trek naar vogels kijken, en dit dashboard is ook voor hen een hulpmiddel. “Het is gratis te gebruiken voor de hele gemeenschap die de vogeltrek observeert”, zegt Hans van Gasteren, hoofd van het Natuur Bureau van de Koninklijke Luchtmacht.
Deze informatie wordt door luchtmachten gebruikt om BIRDTAM’s (bird notice to airmen) op te stellen en te verspreiden onder hun piloten, zodat zij hun operaties kunnen aanpassen en botsingen tussen militaire vliegtuigen en vogels kunnen voorkomen.
Tekst: Instituut voor Biodiversiteit en Ecosysteem Dynamica (IBED)
Beeld: Instituut voor Biodiversiteit en Ecosysteem Dynamica (IBED) & Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI)