Nieuwe voedselbron in de Waddenzee voor rosse grutto’s

Terwijl de rosse grutto’s zich klaarmaken voor de vlucht van 4.000 kilometer naar hun broedgebieden in Siberië, stellen de onderzoekers een opvallende verandering vast. Veldwaarnemingen en analyses van uitwerpselen laten zien dat veel rosse grutto’s bij Balgzand grote hoeveelheden slijkgarnalen (Corophium sp.) consumeren. Roeland Bom is een van de betrokken onderzoekers. “Normaal gesproken steken de rosse grutto’s hun lange snavels diep in de wadbodem om de wormen te pakken. Nu zien we ze meer oppervlakkige eetbewegingen maken en veel vaker slikken.” Er is nog geen volledige verklaring beschikbaar, maar klimaatverandering kan invloed hebben op de seizoensmatige beschikbaarheid van prooien.

Haast vanwege klimaatverandering

Klimaatverandering veroorzaakt nu al uitdagingen voor rosse grutto’s. Vroegere sneeuwsmelt in Siberië zorgt ervoor dat insecten eerder in grote aantallen verschijnen, terwijl juist die insecten essentieel voedsel vormen voor rosse gruttokuikens. Om gelijke tred te houden met deze vervroegde lente moeten de vogels sneller migreren en tegelijkertijd hun tussenstop in de Waddenzee verkorten. “Ze komen rechtstreeks uit hun overwinteringsgebieden in Afrika en hebben slechts enkele weken om voldoende reserves op te bouwen voor de lange vlucht naar Siberië”, legt Bom uit. “Tijdens deze periode zijn rust en ongestoorde foerageeromstandigheden net zo belangrijk als het voedsel zelf.”

Energie uit de Waddenzee

Het succes van rosse grutto’s wordt vaak bepaald vóórdat ze aankomen in broedgebieden, namelijk hier in de Waddenzee, waar ze energie opdoen voor de verdere trek, zo bleek eerder al uit onderzoek van Eldar Rakhimberdiev en NIOZ-collega’s. Bom: “Het gedrag van de rosse grutto’s in Balgzand roept nieuwe vragen op over de reactie van trekvogels op veranderingen in de Waddenzee en op klimaatverandering in het Noordpoolgebied. Waren de slijkgarnalen in eerdere jaren nog niet in deze periode beschikbaar? Zijn andere voedselbronnen minder voedzaam geworden?”

10 procent van de wereldpopulatie

Balgzand is een zeer geschikte plek voor rosse grutto’s omdat het dijkgebied zowel bij hoog- als laagwater weinig menselijke verstoring kent. Dankzij het WATLAS-volgsysteem – een geavanceerd netwerk van zenders dat laat zien hoe vogels zich bewegen in de Waddenzee – is ook duidelijk geworden dat het aantal rosse grutto’s op deze plek sterk is toegenomen. In 1995 kwamen er in mei zo’n 8.000 rosse grutto’s samen in Balgzand, dit jaar zijn het er ruim 40.000. Dat is meer dan 10 procent van de wereldpopulatie. Bom: “Ons onderzoek biedt ook waardevolle inzichten voor bescherming en beheer. Hoe kunnen we samen de rust in Balgzand garanderen in deze cruciale periode?”

Kom zelf kijken vanaf de dijk

De onderzoekers nodigen mensen uit om de opstijgende wolken rosse grutto’s zelf te komen bekijken. Bom: “Het is een prachtig gezicht. Vanaf de dijk zijn de rosse grutto’s heel goed te bestuderen, zonder ze te verstoren. Daar voel je ook de urgentie. Deze vogels zijn 12 uur per dag keihard aan het werk om in een paar weken tijd genoeg op te vetten. Rond 20 mei vertrekken ze naar hun broedgebieden in Siberië.”

Wetenschappelijke publicatie

Het onderzoek ‘Time-stressed Bar-tailed Godwits exploit novel prey to fuel’ van NIOZ en BirdEyes verschijnt in IBIS en is onderdeel van het project Waakvogels, waarin zes trekvogelsoorten ons laten zien hoe het met de Waddenzee gaat.

Tekst: Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ)
Beeld: Jan van de Kam (leadfoto: rosse grutto's)