De Aziatische tijgermug – waarom tuinen extra belangrijk zijn

De Aziatische tijgermug (Aedes albopictus) dook eerst vooral op bij bedrijven die importproducten verwerken, zoals gebruikte banden en ‘Lucky bamboo’-planten. Deze introductieroutes worden in Nederland goed gemonitord en hangen samen met de invoer van eitjes, die langdurige droogte kunnen overleven. Inmiddels is het beeld in Nederland echter verschoven. Steeds vaker komen meldingen ook uit gewone tuinen en straten. Dat maakt de aanpak ingewikkelder – en tegelijk persoonlijker.

Hoe de tijgermug met ons meereist

De Aziatische tijgermug komt oorspronkelijk uit Zuidoost-Azië, maar heeft zich via internationale handel en transport over de wereld verspreid. Met name de handel in gebruikte banden – zoals van vrachtwagens, tractoren en vliegtuigen – speelt daarbij een belangrijke rol. Ook verkeer draagt hieraan bij, doordat volwassen muggen passief kunnen worden meegevoerd in voertuigen.

Eenmaal aangekomen, heeft de mug weinig nodig om zich voort te planten. Een laagje water in een bloempot, een regenton of een vergeten emmer is al voldoende. De soort maakt gebruik van kleine, tijdelijke waterreservoirs, wat haar succesvol maakt in stedelijke omgevingen.

De NVWA monitort op risicolocaties

Bepaalde locaties spelen een belangrijke rol bij de introductie en verspreiding van de Aziatische tijgermug. Langs snelwegen, bij gebruikte bandenbedrijven, op luchthavens en bij zeehavens is de kans groter dat de tijgermug in Nederland binnenkomt. Op deze zogeheten risicolocaties voert de NVWA jaarlijks gerichte monitoring en controles uit, bijvoorbeeld met vallen en inspecties van potentiële broedplaatsen.

Als daar tijgermuggen worden aangetroffen, volgen direct maatregelen om verdere verspreiding te voorkomen. Deze aanpak is risicogestuurd en gebaseerd op bekende introductieroutes uit binnen- en buitenland.

Aanpak in ontwikkeling

In Nederland spoort de NVWA de tijgermug al jaren actief op. Zodra ergens een Aziatische tijgermug wordt gevonden, volgt onderzoek en worden bestrijdingsmaatregelen genomen met als doel uitroeiing van de nieuw gedetecteerde, beginnende populatie. Bij recente vondsten ging het daarbij vaak om kleine populaties in een vroeg ontwikkelingsstadium, die snel konden worden uitgeroeid. Dit geeft aan dat snelle melding door burgers, opvolging en tijdige bestrijding effectief zijn.

Toch wordt het steeds lastiger om vestiging volledig te voorkomen, gezien de toename van het aantal locaties waar de Aziatische tijgermug wordt geïntroduceerd. Modellen en waarnemingen uit omringende landen laten zien dat klimatologische omstandigheden in delen van Nederland geschikt zijn voor overwintering. De verwachting is dat de soort zich op termijn ook hier lokaal permanent zal vestigen, net als in andere delen van Europa. Wanneer dat gebeurt, zal uitroeiing zeer lastig zijn en verschuift de focus naar beheersing. Regelmatige en gerichte bestrijding zal dan blijvend nodig zijn om overlast en eventuele ziekteoverdracht zo beperkt mogelijk te houden.

Heeft u een tijgermug gezien?

Denkt u een Aziatische tijgermug gezien te hebben en wilt u dit melden? Dit kunt u doen:

• Probeer de mug te vangen of dood te slaan en bewaar deze in de vriezer voor mogelijk onderzoek, bijvoorbeeld in een potje. Zorg dat dit potje van binnen droog is.
• Maak een aantal foto's van de mug tegen een neutrale achtergrond, zoals een muur of een vel papier. Probeer ervoor te zorgen dat het kenmerkende witte streepje op de rug goed zichtbaar is.
• Voeg de foto’s toe aan uw online melding bij de NVWA. 

Na ontvangst van uw melding worden uw foto’s bekeken door een entomoloog van het Centrum Monitoring Vectoren (CMV) van de NVWA. Aanvullende analyse kan nodig zijn, dus bewaar de mug goed. Als we bevestigen dat het inderdaad een Aziatische tijgermug is, nemen we contact met u op voor verdere stappen. Vroegtijdige meldingen helpen om snel in te grijpen en verdere verspreiding te voorkomen.

Waarom tuinen extra belangrijk zijn

Wat de Aziatische tijgermug kenmerkt, is dat zij sterk gebonden is aan kleine, kunstmatige waterbronnen in de directe leefomgeving van mensen. Ze legt haar eitjes in kleine, tijdelijke waterreservoirs, zoals bloempotten, regentonnen en vergeten emmers. Dit type habitat komt vooral voor in tuinen en woonwijken.

Dat betekent dat bestrijding niet alleen een taak is van de ongediertebestrijders in opdracht van de NVWA. Juist bewoners spelen een belangrijke rol. Door stilstaand water te verwijderen, mogelijke broedplaatsen schoon te schrobben of te verwijderen, en regentonnen muggendicht af te sluiten, kan worden voorkomen dat eitjes zich ontwikkelen tot nieuwe muggen. Omdat veel van deze broedplaatsen kleinschalig en verspreid zijn, is bronreductie op huishoudniveau een essentieel onderdeel van de aanpak.

Meer dan alleen overlast

Voor veel mensen zijn muggen vooral een bron van irritatie: jeuk, gezoem en slapeloze nachten. De Aziatische tijgermug voegt daar een extra dimensie aan toe. Deze soort is sterk gebonden aan de directe leefomgeving van mensen en is bovendien vooral overdag actief. Daarmee wijkt zij af van de huissteekmug, die vooral 's nachts actief is in de slaapkamer.

Door de aanwezigheid van de tijgermug in delen van Europa worden in de laatste jaren lokale transmissies (autochtone gevallen) van virussen, zoals dengue en chikungunya waargenomen. Hoewel er in Nederland momenteel geen sprake is van gevestigde populaties en het risico op lokale transmissie daardoor zeer beperkt is, laat de opmars in Europa zien dat alertheid belangrijk blijft.

Wat u zelf kunt doen

De aanpak van de Aziatische tijgermug begint verrassend dicht bij huis. Even een bakje leeggooien en schoonmaken, een vergeten emmer omkeren of een regenton afdekken, kan al verschil maken op locaties waar de mug is waargenomen. Juist omdat de soort afhankelijk is van kleinschalige broedplaatsen, kan bronreductie op huishoudniveau een aantoonbaar effect hebben op populatieopbouw van de tijgermug – en tegelijkertijd effect hebben op populaties van de huissteekmug.

Door deze eenvoudige maatregelen regelmatig, bijvoorbeeld wekelijks, uit te voeren, wordt een kleine handeling onderdeel van een grotere, gezamenlijke inspanning: het zo lang mogelijk tegengaan van de vestiging van deze exotische muggensoort in Nederland.

Meer informatie

• Lees meer over de gezondheidsrisico’s van de Aziatische tijgermug op de website van het RIVM.

Tekst en beeld: NVWA (leadfoto: Aziatische tijgermug)