Verdwenen uit Nederland: tweekleurig hooibeestje

Het tweekleurig hooibeestje is in 1988, dus relatief recent, verdwenen uit ons land. In tegenstelling tot veel andere verdwenen soorten zullen er nog lezers zijn die hem hebben zien rondvliegen op de Veluwe. Het tweekleurig hooibeestje is voor het eerst in 1861 bij Nijmegen gemeld: “In de omstreken van Nymegen, door de Heeren Backer gevangen.” Langzaamaan dook hij op meer plekken op. Het is niet duidelijk of de soort zich in die tijd uitbreidde of dat er beter naar gezocht werd. Via verzamelde exemplaren weten we nu dat de soort uiteindelijk eind negentiende eeuw is gevonden op de Veluwe, de Utrechtse Heuvelrug, Noord-Brabant en Limburg. Daarna verdween het tweekleurig hooibeestje langzaam van alle plekken buiten de Veluwe. Na 1912 zijn er alleen een paar verspreide, losse waarnemingen uit het Rijk van Nijmegen en Zuid-Limburg. Het is onduidelijk of dit zwervers of populaties betrof. Vanaf 1980 kwam het tweekleurig hooibeestje alleen nog voor op de Hoge Veluwe en op de Veluwezoom rond Terlet. In 1987 werden nog maar vijf verspreide exemplaren gezien, en op 30 juni 1988 is de laatste melding van een tweekleurig hooibeestje in Nederland.

Kan de vlinder nog terugkeren? 

De belangrijkste oorzaak van het verdwijnen van deze soort is waarschijnlijk de verruiging en het dichtgroeien van heischrale graslanden – vooral door bochtige smele – in de jaren 1980. De overmatige stikstofdepositie heeft de soort geen goed gedaan. In het aangrenzende buitenland wordt het tweekleurig hooibeestje vaak op kalkrijke bodems gevonden waar stikstof veel meer gebufferd wordt. Voor herstel van het leefgebied van het tweekleurig hooibeestje is het nodig dat er meer variatie komt in bosranden die grenzen aan open schrale graslanden. Dit kan bijvoorbeeld door inhammen te kappen. Ook moeten de open schrale graslanden worden hersteld, bijvoorbeeld door extensieve begrazing of gefaseerd maaibeheer. Dan wordt de verruiging tegengegaan en ontstaan er weer plekjes met open grond. Maar in ieder geval zal de hoeveelheid stikstof sterk moeten worden teruggedrongen. Momenteel is het leefgebied nog niet geschikt en de populaties in het buitenland liggen ver af van de potentiële leefgebieden op de Veluwe. Op korte termijn lijkt er geen kans dat de soort terugkeert.

Dit een samenvatting van een artikel in het tijdschrift Vlinders van De Vlinderstichting.

Tekst: Chris van Swaay en Kars Veling, De Vlinderstichting
Beeld: Kars Veling