Nature Today

Lente ontwikkelt zich tergend traag

De Natuurkalender, Wageningen University
20-MRT-2016 - Na de extreem vroege start van de voorlente door de warmste december ooit leek de afgelopen weken de ontwikkeling van de lente vrijwel stil te staan. Narcissen en krokusjes bloeien daardoor extreem lang. De voorsprong in de natuur is nog maar twee weken. De komende week verwachten we steeds meer lentewaarnemingen op Natuurkalender.nl zoals van bosanemonen, pinksterbloemen en jonge eendjes.
Deel deze pagina

De eerste narcissen kwamen al in december in bloei en ook nu komen er nog narcissen in bloeiDe maanden november en december leken wat temperatuur betreft wel op maart en april. Het gevolg was dat allerlei planten van de voorlente zoals hazelaar, gele kornoelje, sneeuwklokje, krokus en speenkruid al in bloei kwamen. De gemiddelde start van de bloei van hazelaar is uitgekomen op 1 januari. Dit is zes en een halve week vroeger dan normaal. De gemiddelde start van de bloei van gele kornoelje lag met 15 januari zelfs ruim acht weken vroeger dan normaal. Ook typische lenteplanten zoals fluitenkruid, sleedoorn, blauwe druifjes, narcis en bosanemoon werden al in bloei gezien en de eerste meidoornstruiken kregen al bladeren. In heel december en zelfs begin januari werden actieve dagvlinders waargenomen en in december ontstond al broed in bijenvolken waardoor ze meer energie verbruikten dan normaal om de kast op temperatuur te houden.

Zeer lang bloeiende krokusjes

Met uitzondering van het noordoosten van het land bleef het tot half januari veel te warm. Daarna zakte de minimumtemperatuur even tot rond de -10°C waardoor veel kruidachtige planten door vorstschade afstierven. Aan het einde van de maand liep de temperatuur weer flink op tot waardes ver boven de normaal. De gemiddelde temperatuur in januari kwam uiteindelijk uit op 4,8°C. Beduidend kouder dan december maar op basis van het huidige langjarige gemiddelde toch een zachte maand volgens het KNMI. In vergelijking met vijftig jaar geleden zouden we deze januari als een zeer zachte maand karakteriseren. Paarse krokus in volle bloeiOok februari was met 4,6°C graden een zeer warme maand. Doordat de maximumtemperatuur vrijwel niet boven de 10°C uit kwam en de temperatuur zeer regelmatig iets onder het vriespunt zakte stond de ontwikkeling in de natuur vrijwel stil. Het gevolg was wel dat de bloemen die de vorst halverwege januari hadden overleefd zeer lang in bloei bleven staan, zoals gele kornoeljes, krokusjes en narcissen. Ze staan als het ware al weken lang in de koelkast. De eerste helft van maart nam het koelkasteffect alleen maar toe met een gemiddelde temperatuur van 3,5°C in De Bilt. Tegenwoordig is 7,6°C normaal voor begin maart.

Tergend traag

De combinatie van een extreem vroege start van de voorlente en de zeer trage ontwikkeling in de natuur bij lage temperaturen, veroorzaakt dus een tergend langzaam verloop van de lente. Ook de komende week blijft de maximumtemperatuur nog onder de 10 graden, maar de nachtvorst blijft weg. Volgens de natuurverwachting van De Natuurkalender zullen de komende week steeds meer mensen hun eerste bloeiende dotterbloem, bosanemoon, hondsdraf en pinksterbloem zien. Geleidelijk aan komt er meer jong groen aan struiken zoals de meidoorn, de hazelaar en de wilde lijsterbes. Beeldbepalende bomen zoals berk, eik en beuk komen naar verwachting pas eind april in blad. Bladontplooiing meidoornAls de temperatuur niet hoger dan normaal komt te liggen dan is de voorsprong die de natuur had tegen die tijd helemaal tenietgedaan. Indien u eerste waarnemingen doet, geef die dan door op www.natuurkalender.nl.

Bij op wilg

De relatief lage temperaturen houden de vlinders nog aardig in toom. Op 17 maart werden vooral in het oosten van het land citroenvlinders gezien maar de aantallen waren niet spectaculair. Het wordt dit voorjaar spannend om te zien hoe de vlinders de sterk wisselende temperaturen gedurende de winter hebben doorstaan en of ze niet te veel energie verbruikt hebben. De afgelopen weken zijn ook de bijen gaan vliegen op de bloeiende wilg. Het moment waarop de eerste bijen op bloeiende wilgen werden gezien lag dit jaar vrijwel op het gemiddelde van de afgelopen jaren. In Woerden noteert de heer Langerak vanaf 1979 het moment waarop de eerste bijen op de wilg zitten. In Wilnis wordt dit sinds 1986 bijgehouden door de heer Merkus. In Wilnis werd de eerste bij op 6 maart op de wilg gesignaleerd en in Woerden een week later op 14 maart. In de grafiek is mooi te zien hoe de eerste waarneming varieert van jaar tot jaar en hoe de temperatuur van invloed is. Opvallend is trouwens dat diverse kersensoorten al weer uitgebloeid zijn terwijl de activiteit van bijen en hommels nog maar minimaal is geweest. Normaal gesproken gonzen diverse vroegbloeiende Prunus-soorten tijdens hun bloei van zoemende bijen en hommels maar dat is dit jaar vrijwel uitgebleven. De insecten zullen op zoek moeten naar andere bronnen van voedsel.

Eerste eileg vogels en jonge eendjes in de sloten

Jonge eendjes achter hun moederDe komende drie weken gaan volgens de eerste-eilegverwachting van De Natuurkalender veel vogelsoorten beginnen met het leggen van hun eieren. Aan het einde van de week zal de helft van de kieviten een eerste ei gelegd hebben. Van de wilde eenden heeft naar schatting 10 procent al een eerste ei gelegd en worden de eerste jonge eendjes al gesignaleerd. In de loop van de week beginnen havik, wulp, waterhoen, meerkoet, buizerd, grutto en merel met het broeden. Voor de weidevogels zijn de lage temperaturen gunstig omdat het gras nauwelijks groeit en het nog wel even zal duren voordat er gemaaid wordt.

GLOBE-dag voor docenten op 30 maart op Wageningen University

Sinds de start van De Natuurkalender in 2001 doen naast vrijwilligers ook scholieren mee aan De Natuurkalender in het kader van het wereldwijde GLOBE-programma. Op 30 maart is er op Wageningen University een GLOBE-dag voor docenten van middelbare scholen waarin ze op de hoogte gebracht worden van nieuwe ontwikkelingen en waar geïnteresseerden kennis kunnen maken met de modules en de betrokken wetenschappers van onder andere Wageningen University, het RIVM en het KNMI. Er zijn nog een paar plaatsen beschikbaar dus indien u als docent met uw leerlingen mee wilt doen aan echt onderzoek naar natuur en klimaatverandering (De Natuurkalender), waterkwaliteit, luchtkwaliteit of bodem meldt u dan aan op Globenederland.nl.

Tekst: Arnold van Vliet en Wichertje Bron, De Natuurkalender, Wageningen University
Foto's: Arnold van Vliet

De Natuurkalender wordt mogelijk gemaakt door het Prins Bernhard Cultuurfonds