Sterke bossen van de toekomst helpen tegen brand

Grote natuurbranden hebben grote gevolgen voor mens en natuur. “Door klimaatverandering neemt het risico toe”, vertelt Hans Takke, verantwoordelijk voor natuurbrandpreventie bij provincie Gelderland. “Een ongeluk zit in een klein hoekje. Een vonkje in een droge berm kan genoeg zijn.”

Groene bladeren tegen brand

Als er brand ontstaat, willen we dat die zich zo langzaam mogelijk verspreidt. De natuur kan ons daarbij helpen. “In de groene bladeren van loofbomen zit vocht. Dat remt brand”, legt Hans uit. Een oplossing is minder naaldbomen en meer loofbomen. Lagere begroeiing met veel groen zorgt dat vuur minder snel via boomstammen omhoogklimt. Ook goed wildbeheer is belangrijk, want herten en reeën eten bladeren. “We willen balans: genoeg groen én genoeg wild.”

Omdat bomen langzaam groeien, denken we nu al na over het bos van de toekomst. “Als je naaldbomen weghaalt, is het risico dat brand overslaat meteen minder groot. Maar voordat nieuwe loofbomen brand remmen, ben je misschien wel 20 jaar verder”, weet Hans.

Brand beheersbaar houden en samenwerken tegen brand

Hoe sneller een brand kan worden geblust, hoe beter. Hans: “Daarom verdelen we bosgebieden in compartimenten. Wegen, spoorlijnen en waterwegen zijn grenzen van die stukken. Daar gaat brand minder snel overheen. Daarbinnen maken we kleinere delen. Vaak doen we dat met bestaande paden. Die moeten worden onderhouden, dus geen overhangende takken of te dichte begroeiing.”

Brand voorkomen en beperken kan alleen als we goed samenwerken. “De brandweer ziet de risico’s van bos”, vertelt Hans. “Terreinbeheerders, gemeenten, veiligheidsregio’s, waterschappen en wij hebben ook wensen voor de natuur. Samen vinden we de balans.” Provincies moeten een plan maken om natuurbranden te beheersen. “Daarom gaan we nog beter samenwerken, zodat duidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk is en we snel in actie kunnen komen.”

Provincie verantwoordelijk voor het bos van later

Veel brandmaatregelen maken bossen weerbaarder, want in bossen met verschillende soorten bomen leven meer planten en hebben ziektes minder effect. Wij zijn verantwoordelijk voor het natuurbeleid en de terreinbeheerders voeren dat uit. Daarnaast hebben we klimaatbeleid: welke veranderingen zijn nodig in het bos, zodat het ook in de toekomst sterk blijft en ons helpt bij klimaatverandering? We maken plannen en krijgen geld van het Rijk om het beleid uit te laten voeren.

Onderzoek voor goede keuzes

Om goede keuzes te maken, is onderzoek nodig. Sverre van Klaveren van Wageningen Environmental Research onderzoekt met collega’s hoe we zorgen voor een sterk bos. Een bos dat ons helpt. “We willen ook in de toekomst in het bos kunnen ontspannen, bosbranden beperken, zorgen dat de grondwaterstand niet nog verder daalt en planten en dieren beschermen. Bomen geven ons verkoeling, slaan CO₂ op en houden water vast”, aldus Sverre.

Kennis van experts

Op verzoek van provincie Gelderland gaf Sverre met zijn collega’s van landschapsarchitectuur workshops aan mensen van provincie, waterschap, gemeenten, drinkwaterbedrijven, natuurorganisaties, boseigenaren, brandweer en andere experts. “Samen keken we wat we kunnen doen.” Al die kennis bundelden Sverre en zijn collega’s in de brochure Bos in 2120 – Op weg naar een toekomstbestendig bos.

De brochure is voor iedereen die werkt in en rond het bos, zoals politici, ambtenaren, terreinbeheerders, natuurorganisaties en adviseurs. De brochure beschrijft vijf oplossingsrichtingen, met daarbij keuzes. Sverre: “Wil je bijvoorbeeld het grondwater op peil houden? Dan kun je bomen die veel water gebruiken kappen, óf zorgen dat er meer water in het gebied komt, óf zorgen dat fabrieken en drinkwaterbedrijven minder water oppompen.” Alles heeft voor- en nadelen, erkent Sverre. “Maar niets doen heeft ook gevolgen. Kiezen is nodig. De brochure helpt om dat zorgvuldig te doen.”

Meteen aan de slag

In de brochure staan ook maatregelen waar men meteen mee aan de slag kan. Bijvoorbeeld mensen informeren over vluchtroutes bij brand, maatregelen om te voorkomen dat vuur overslaat naar andere plekken, en de bodem verbeteren zodat die water beter vasthoudt.

Meer informatie

• Brochure: Bos in 2120 – Op weg naar een toekomstbestendig bos (pdf: 15 MB). Opgesteld door Wageningen Environmental Research samen met Waterschap Vallei en Veluwe, gemeente Wageningen, gemeente Renkum en provincie Gelderland. Veel betrokkenen dachten mee.

Tekst: Provincie Gelderland
Beeld: Provincie Gelderland (leadfoto: vlucht over Gelders bosgebied); Brandweer