Nature Today

Kunstlicht heeft grote gevolgen voor de natuur

17-MRT-2015 - Vogels raken van de leg, muizen worden muurbloempjes, maar vleermuizen komen juist snacken rond experimentele lantaarnpalen. Signalen dat nachtelijke verlichting grote gevolgen kan hebben. Deze ‘schaduwzijde’ is het onderwerp van het grote project Licht Op Natuur onder leiding van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) en Wageningen University. Vandaag publiceert het oudste wetenschappelijke tijdschrift ter wereld Philosophical Transactions of the Royal Society in een themanummer de eerste resultaten van vier jaar onderzoek.
Deel deze pagina

Bericht uitgegeven op [publicatiedatum]

Vogels raken van de leg, muizen worden muurbloempjes, maar vleermuizen komen juist snacken rond experimentele lantaarnpalen. Signalen dat nachtelijke verlichting grote gevolgen kan hebben. Deze ‘schaduwzijde’ is het onderwerp van het grote project Licht Op Natuur onder leiding van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) en Wageningen University. Vandaag publiceert het oudste wetenschappelijke tijdschrift ter wereld Philosophical Transactions of the Royal Society in een themanummer de eerste resultaten van vier jaar onderzoek.

Het doel van het project, dat met drie jaar is verlengd, is uiteindelijk om buitenverlichting natuurvriendelijker te maken. Op nog maar weinig plaatsen in ons land is het ’s nachts echt donker. Zelfs vanuit de ruimte is dat te zien. “Opvallend is dat dieren anders reageren op verschillende kleuren licht. Door de kleur van bijvoorbeeld straatlantaarns aan te passen kun je ze wellicht hun natuurlijke nachtleven teruggeven,” zegt hoofdonderzoeker Kamiel Spoelstra van het NIOO. Om dat te doen moet je kijken naar het effect van verschillende kleuren licht op allerlei groepen dieren en planten, niet op slechts een enkele soort. Coördinator Elmar Veenendaal van Wageningen University vult aan: “En dat is precies wat ons team met allerlei onderzoeksorganisaties en vele vrijwilligers, voor het eerst, de afgelopen vier jaar heeft gedaan.”

Experiment met kunstlicht (foto: Kamiel Spoelstra)

Vijf dagen eerder broeden
In het koude voorjaar van 2013 gingen koolmezen, als voorbeeld voor de broedvogels, in wit en groen licht zo’n vijf dagen eerder broeden. “Door de kou waren de mezen laat met broeden. Maar onder het witte en groene licht leken de dagen langer en gingen ze toch al eerder eieren leggen,” legt Spoelstra uit. In het warme voorjaar van 2014 vonden de onderzoekers het effect niet.

Insecten rond de lampen
Verder maakt de experimentele verlichting het dwergvleermuizen makkelijker om voedsel te zoeken: namelijk insecten die zich rond de lampen verzamelen. Dit is bekend uit steden, waar deze kleine wendbare soort al veel voorkomt. Maar het blijkt nu ook in door hen minder gebruikte omgevingen (het bos) zo te werken. De verschillende kleuren lampen lijken ook hier niet dezelfde effecten te hebben. Om dat met zekerheid te kunnen zeggen, heeft het team nog duizenden waarnemingen die wachten op verdere verwerking.

Bosmuizen
Bosmuizen worden juist minder actief. Ze kunnen daardoor misschien minder voedsel verzamelen. Al heeft licht sterke effecten op nachtvlinders, gevolgen voor hun populaties zijn nog niet gevonden. Spoelstra: “Muizen, vleermuizen en vogels reageren meteen op de aanwezige verlichting. Ook hier is de vraag wat de effecten zijn op de populaties. Bij de vogels zijn er al aanwijzingen voor langetermijnveranderingen.” Die langetermijneffecten verwachten de onderzoekers pas bij alle soortgroepen te zien na meer jaren onderzoek.

Experiment met kunstlicht (foto: Kamiel Spoelstra)

Diergedrag
Onderzoekers van het NIOO, Wageningen University, Vlinderstichting, Philips Research, Sovon Vogelonderzoek Nederland, Zoogdiervereniging, Vogeltrekstation, Ravon, Floron en vele vrijwilligers verzamelden gegevens op acht testlocaties in Gelderland en Drenthe. Rijen lantaarnpalen met wit, rood of groen licht en een controlerij zonder lampen staan aan de rand van daarvoor nog onverlicht bosgebied. LED-verlichting maakt het tegenwoordig mogelijk om de kleur van een lamp te sturen: in een rode zit minder blauw licht, in een groene minder rood licht. Met bijvoorbeeld ‘automatische vleermuisdetectors’ en veldwerk volgen de onderzoekers het verdwijnen en verschijnen van soorten dieren en planten en kijken naar bijvoorbeeld diergedrag en timing.

Langere termijn
‘Snelle’, directe reacties kunnen anders zijn dan gevolgen voor populaties op de langere termijn. Omdat die effecten pas na langere tijd aan het licht komen, is het project nu verlengd met drie jaar. Toepasselijk, want 2015 is het Internationale Jaar van het Licht! “Met de verlenging van het project kunnen we de langetermijneffecten nog scherper krijgen,” zegt Spoelstra. De lantaarnpalen staan er natuurlijk al en de terreineigenaren hebben hun toestemming wederom verleend. “Laat het nieuwe paar-, broed- en groeiseizoen maar beginnen!”

Tekst: Wageningen UR en Nederlands Instituut voor Ecologisch Onderzoek
Foto's: Kamiel Spoelstra, Nederlands Instituut voor Ecologisch Onderzoek

Zie ook

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen?
Lees de cookieverklaring. Niet meer tonen