Nature Today

Wereldnatuur is te bewapenen tegen klimaatverandering

21-MRT-2015 - Mondiaal beeldbepalende ecosystemen zoals het Groot Barrière Rif en het Amazonewoud lopen het risico op instorting door klimaatverandering. Dat risico kan echter fors worden verkleind door lokale maatregelen zoals het inperken van overbevissing, vervuiling en boskap, zo stelt een internationaal team van wetenschappers onder leiding van Marten Scheffer van Wageningen University in Science van 20 maart.
Deel deze pagina

Bericht uitgegeven op [publicatiedatum]

Mondiaal beeldbepalende ecosystemen zoals het Groot Barrière Rif en het Amazonewoud lopen het risico op instorting door klimaatverandering. Dat risico kan echter fors worden verkleind door lokale maatregelen zoals het inperken van overbevissing, vervuiling en boskap, zo stelt een internationaal team van wetenschappers onder leiding van Marten Scheffer van Wageningen University in Science van 20 maart.

Het onderzoeksteam laat zien dat lokale problemen zoals ontbossing of teruglopende waterkwaliteit door nutriëntenvervuiling, de effecten van klimaatveranderingen kunnen verergeren. Zulke lokale factoren verminderen het vermogen van ecosystemen om weerstand te bieden aan de gevolgen van wijzigingen in het klimaat zoals hittegolven en droogteperioden.

Amazone-ontbossing in MatoGrosso (foto: Wageningen UR)

Door deze lokale druk te verminderen krijgt een ecosystemen ‘meer lucht’, zegt prof. Marten Scheffer van Aquatische ecologie en Waterkwaliteitskunde aan Wageningen University. “Als het plaatselijke beheer slecht is, is het ecosysteem minder bestand tegen klimaatveranderingen. Het vermogen om effectief te blijven functioneren erodeert dan,” zegt hij. “We weten inmiddels hoe dat werkt voor ecosystemen variërend van meren tot koraalriffen en tropische bossen.”

Het team onderzocht naast het Groot Barrière Rif en het Amazoneregenwoud ook het waterrijke Spaanse UNESCO-erfgoed Doñana. Terwijl veel ecosystemen van belang zijn voor de lokale bevolking zijn de UNESCO-ecosystemen van mondiaal belang. Zo is het Amazonewoud op wereldschaal een belangrijke klimaatregulator. Net als koraalriffen en regenwouden staan wetlands overal ter wereld onder druk van zowel klimaatverandering als lokale bedreigingen.

De Doñana wetlands bijvoorbeeld in zuidelijk Spanje zijn Europa’s belangrijkste overwinteringsplek voor watervogels. Ze bieden plaats aan meer dan een half miljoen vogels en vormen een woongebied voor talrijke plantensoorten en ongewervelde dieren. De vervuiling met nutriënten uit kunstmestgebruik en afvalwater uit de steden schaadt de waterkwaliteit waardoor giftige algenbloei optreedt die de biodiversiteit van het ecosysteem in gevaar brengt. Een opwarmend klimaat stimuleert de algenbloei zodat inheemse planten- en diersoorten verder worden bedreigd, zeggen de onderzoekers. Als lokale managers de verontreiniging met nutriënten weten te beperken, verlagen ze de kans op toxische algenbloei, zelfs wanneer de opwarming doorzet.

Het Amazoneregenwoud wordt bedreigd door stijgende temperaturen en droogtes. Als teveel bomen sterven wordt het bos gevoelig voor brand. Daardoor kan dit ecosysteem in grote gebieden omslaan naar een open savanne-toestand waar regelmatig terugkerende vuren de terugkeer van bos beletten. Relatief eenvoudige maatregelen zoals het goed gesloten houden van de bladerkroon door kap tegen te gaan, kan het bos minder vatbaar maken voor zo’n omslag. Ook is behoud van voldoende bos in veel gebieden belangrijk om de regionale regenval in stand te houden en zo een transformatie van het ecosysteem voorkomen.

Het Grote Barrière Rif wordt bedreigd door de verzuring van de oceaan en door verbleking van het koraal, beide veroorzaakt door CO2-emissies. Lokale factoren zoals overbevissing, verontreinigingen door nutriënten en slib afkomstig van landerosie en baggeractiviteiten reduceren de veerkracht die het rif in tijden van klimaatverandering juist extra nodig heeft. De Australische mede-onderzoeker Terry Hughes benadrukt dat we de wetenschappelijk kennis hebben om het rif in goede conditie te houden, maar ironische genoeg is Australië momenteel juist van plan om nieuwe kolenmijnen te exploiteren en havens uit te breiden die het rif bedreigen.

“De gemeenschappelijk factor in deze voorbeelden is dat het goed mogelijk is om met lokale maatregelen de veerkracht van de ecosystemen te verbeteren zodat ze beter bestand zijn tegen klimaatverandering,” zegt Marten Scheffer. “We hebben de kennis, en geen excuus voor landen om die kans te laten lopen voor deze iconen van wereldnatuur”. Scheffer benadrukt trouwens dat de aanpak niet alleen van toepassing is op de beroemde ecosystemen die als voorbeelden worden aangehaald. “Dichter bij huis is het zo dat de kans op problemen met giftige blauwalgen in onze wateren toeneemt als het klimaat opwarmt. Daar kunnen we wat aan doen door te zorgen dat er minder meststoffen in het water terecht komen.”

Tekst en foto: Wageningen UR

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen?
Lees de cookieverklaring. Niet meer tonen