Nature Today

Wespen blijven maar actief

De Natuurkalender, Wageningen Universiteit
5-NOV-2016 - De afgelopen dagen waren er nog volop wespen te zien en werden er nog nesten vol met larven waargenomen. Dit is bijzonder voor eind oktober en begin november. Wij gaan er altijd van uit dat van ‘onze’ wespen alleen de koningin overwintert. Studies uit Nieuw-Zeeland laten zien dat de Duitse wesp en in mindere mate de gewone wesp als kolonie kunnen overwinteren. Het nest kan dan zeer groot worden.
Deel deze pagina

Normaal gesproken zul je eind oktober en begin november geen wespen meer tegenkomen. De koninginnen zijn de enige wespen die de winter door gaan. Rond deze tijd zitten ze op een beschutte plaats in winterrust. Als in april de temperatuur gaat stijgen komen ze weer tevoorschijn en beginnen ze met de bouw van een nest. In een normaal jaar stopt de koningin in de loop van augustus met het leggen van eieren zodat er op een gegeven moment geen larven meer in het nest zitten. De werksters zijn dan werkloos en krijgen niet meer een roomachtige voedselrijke substantie van de larven waardoor ze verveeld op zoek gaan naar onze zoetigheid.

Duitse wesp met gevangen vlieg op 29 oktober 2016

Nesten vol met larven

Wespenbestrijder in actieDe afgelopen jaren zien we regelmatig tot laat in het jaar nog wespen rondvliegen. Ook dit jaar vindt dit op grote schaal plaats. Zelf hebben we de afgelopen weken meer wespen gezien dan gedurende de hele zomer. In grote delen van het land waren dit jaar namelijk zeer weinig wespen. In het noorden van Nederland waren er juist heel veel. Daar werden ook veel hoornaars waargenomen. Wespenbestrijder Gilbert Braster van Wilca Systems & Services in Groningen spreekt van een van de beste wespenjaren ooit. Ook nu komen er nog meldingen van wespennesten binnen. Als je goed naar de nog actieve wespen kijkt, zie je dat ze nog actief op jacht zijn naar insecten. Systematisch scannen ze bomen en struiken op de aanwezigheid van insecten op en onder de bladeren. Dit jachtgedrag duidt erop dat er in de wespennesten nog larven zitten die gevoerd moeten worden. De aanwezigheid van actieve nesten wordt bevestigd door diverse recente waarnemingen van wespennesten die nog vol met larven zitten. Blijkbaar is in die nesten nog een koningin actief eitjes aan het leggen. De vraag is dan waarom ze nog door gaat en hoe lang ze door kan gaan.

Zeer hoge temperaturen en droog

Waarom ze nog door gaat kan te maken hebben met de zeer hoge temperaturen van de afgelopen maanden. Mei tot en met september waren allemaal zeer warme maanden. September had een gemiddelde temperatuur van 17,9 graden Celsius. Dit is een hele graad hoger dan wat vroeger een gemiddelde augustusmaand was. Daarbij waren juli tot en met oktober droge maanden, dus waren de omstandigheden voor insecten goed en was er voldoende voedsel om de groei van wespennesten te ondersteunen. Oktober is wel vrij koud verlopen maar echte serieuze nachtvorst bleef uit en er was nog voldoende aanbod van insecten. Het grote aantal wespenwaarnemingen zo laat in het jaar deed me ook terugdenken aan de melding van Wespenbestrijding Gelderse Vallei eerder dit jaar dat ze op 18 december 2015 een laatste wespennest bestreden hadden. December was bizar warm en blijkbaar blijven wespennesten gewoon actief als de weersomstandigheden goed zijn en er voldoende voedsel is.

Koningin van gewone wesp op 29 oktober 2016

Als volk overwinteren

Een nieuwe zoektocht in de wetenschappelijke literatuur bracht me bij een publicatie uit 1989 in de New Zealand Journal of Zoology waar melding gemaakt wordt van overwinterende wespenvolken van de Duitse wesp en in mindere mate de gewone wesp in Nieuw-Zeeland. De Duitse en de gewone wesp zijn invasieve exoten in Nieuw-Zeeland. De Duitse wesp is er in de jaren 40 van de vorige eeuw per ongeluk geïntroduceerd en de gewone wesp nog relatief recent. Vanwege het ontbreken van natuurlijke vijanden, het milde klimaat en voldoende voedsel heeft Nieuw-Zeeland inmiddels een van de hoogste dichtheden van de Duitse en gewone wesp ter wereld. In de studie schatten ze dat in de winter van 1988 10 procent van de nesten van de Duitse wesp heeft overwinterd als volledige kolonie. Bij de gewone wesp was dat maar 2 procent van de nesten.

Wespennest van bijna 4 meter hoog

Megagroot wespennest in Nieuw-ZeelandDoordat de wespennesten overwinteren gaat de uitbouw van de nesten het tweede jaar gewoon door, waardoor zeer grote nesten kunnen ontstaan. Ze beginnen het nieuwe seizoen tenslotte al met een basisnest en een groot aantal werksters. Het grootste nest dat ooit is gevonden was 3,75 meter hoog en 1,7 meter breed. Het is mogelijk dat een nest zelfs meerdere jaren actief blijft. Opvallend is ook dat de Duitse wespen zowel in het eerste als in het tweede jaar koninginnen en mannetjes produceerden terwijl bij de overwinterende gewone wespenvolken er in het eerste jaar geen koninginnen en mannetjes geproduceerd zijn. Waarschijnlijk waren dit nesten die pas laat in het seizoen gestart zijn waardoor de koningin nog relatief jong en sterk was aan begin van de winter. Bij de Duitse wesp bleek de oude koningin in het nieuwe jaar vervangen te worden door niet één maar door ten minste vier nieuwe koninginnen in hetzelfde nest. De uitbreiding van het bestaande nest kan hierdoor extra snel gerealiseerd worden.

Het is onwaarschijnlijk dat op korte termijn een geheel wespenvolk de winter overleeft, zelfs niet met de verwachte stijging van de wintertemperatuur als gevolg van klimaatverandering. Er is altijd wel een periode waarin het te koud is voor wespen en hun voedsel. Maar het zal wel steeds gewoner worden dat wespen tot ver in de winter doorvliegen.

Tekst: Arnold van Vliet en Wichertje Bron, De Natuurkalender, Wageningen University
Foto’s: Gilber Braster; Silvia Hellingman; Arnold van Vliet; Landcare Research

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen?
Lees de cookieverklaring. Niet meer tonen