Eb en vloed terug in de Marnewaard: getijdenduiker geeft Waddennatuur meer ruimte

Vorig jaar is in de Lauwersmeerdijk een bijzondere constructie geopend: een getijdenduiker. Deze doorgang in de zeekering verbindt de Waddenzee met een nieuw binnendijks getijdengebied van 70 hectare in de Marnewaard. Dankzij deze verbinding komt het gebied weer onder invloed van eb en vloed te staan, met een getijverschil van circa 20 centimeter. Dat lijkt weinig, maar het is genoeg om een dynamisch ecosysteem te creëren waarin planten en dieren kunnen floreren.

Onnatuurlijke zeekering

Het Lauwersmeer is nu een zoetwatermeer, maar ooit was het de Lauwerszee, waar zoet en zout water elkaar ontmoetten en slib naar binnen gebracht werd. Door de afsluiting met een dijk in de jaren zestig zijn we beter beschermd tegen overstromingen, maar verdween de dynamiek. Er ontstond een harde grens tussen land en water en tussen zoet en zout, met verlies van biodiversiteit tot gevolg. De harde en onnatuurlijke dijk zorgde ervoor dat de leefomgeving voor veel soorten werd beperkt.

Ruimte voor meer soorten

De komst van de getijdenduiker maakt het mogelijk om de natuurlijke overgang tussen wad en binnenland te herstellen. Met behulp van de nieuwe dijkdoorgang kan zeewater gecontroleerd worden ingelaten. Hierdoor ontstaat in het getijdengebied achter de dijk nieuw leefgebied voor allerlei planten- en diersoorten. Zo profiteren schelpdieren en wormen van de voedselrijkere omstandigheden in de Marnewaard. Daarnaast fungeren de ondiepe, warmere delen van de Marnewaard als een soort kinderkamer voor vissen als de haring, spiering en stekelbaars. Deze dieren zijn dan weer voedsel voor grotere vissen en voor vogels als de kluut en lepelaar. Zo wordt de biodiversiteit langs de Waddenkust versterkt. Verder draagt de getijdenduiker bij aan een betere ecologische waterkwaliteit van de Waddenzee. Dit komt door het invangen van slib en het ontwikkelen van kweldervegetatie, zoals van zeekraal.

Hoe werkt de getijdenduiker?

De duiker is circa 80 meter lang en 2 meter breed. Via twee schuiven kan zeewater gecontroleerd in en uit het gebied stromen, zonder dat de waterveiligheid in gevaar komt. Het nieuwe getijdengebied van 70 hectare is een groot voormalig zout kwelgebied op het militair oefenterrein Marnewaard.

Combinatie van waterveiligheid en natuurontwikkeling

Het project getijdenduiker is onderdeel van de dijkversterking van de Lauwersmeerdijk, die tot 2026 wordt uitgevoerd in het kader van het landelijke Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP). Deze versterking moet ons de komende 50 jaar beschermen tegen een stijgende zeespiegel en extreem weer. Tegelijk met de dijkversterking worden drie natuurprojecten gerealiseerd:

• Het nieuwe getijdengebied in de Marnewaard;
• Kunstmatige riffen en getijdenpoelen aan de voet van de dijk;
• Natuurlijke kwelderontwikkeling bij de Westpolder.

Deze natuurprojecten maken de kustzone veerkrachtiger en sluiten aan bij het Rijksprogramma Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW). Zo gaan waterveiligheid en natuur hand in hand.

Toekomstverwachtingen

We hopen dat het gebied over een paar jaar is ontwikkeld tot een uniek en divers overgangsgebied waar vogels en vissen kunnen rusten, foerageren, opgroeien en zich voortplanten, en dat de Waddenzee hierdoor een stukje veerkrachtiger is geworden voor de toekomst. We monitoren de ontwikkelingen de komende jaren uitgebreid, zodat we waar nodig bij kunnen sturen.

Samenwerking

Het project Getijdengebied Marnewaard is onderdeel van een samenwerking tussen provincie Groningen, waterschap Noorderzijlvest, Rijkswaterstaat en natuurorganisaties, zoals Het Groninger Landschap, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer. Het wordt gefinancierd door onder meer bijdragen van het Waddenfonds, de Programmatische Aanpak Grote Wateren, provincie Groningen en het Europese programma NextGenerationEU.

Tekst: Lies van Nieuwerburgh, Rijkswaterstaat; Allix Brenninkmeijer, Provincie Groningen; Silvia Mosterd, Waterschap Noorderzijlvest
Beeld: BinnAir (leadfoto: Getijdenduiker in de Lauwersmeerdijk bij de Marnewaard); Pixabay