Actuele verspreidingskaarten van broedvogels op Europees niveau
Sovon Vogelonderzoek NederlandIn een recente publicatie in Conservation Biology laten onderzoekers zien hoe we door Europese telgegevens te combineren, gedetailleerde en actuele kaarten kunnen maken die aantonen waar en hoe snel de aanwezigheid van boerenlandvogels in Europa verandert.
Actuele verspreidingskaarten
Het is niet eenvoudig om kennis over waar soorten voorkomen regelmatig bij te werken en internationaal op elkaar af te stemmen. Atlasprojecten vormen een betrouwbare bron van informatie, maar deze vinden gemiddeld maar eens in de vijftien tot vijfentwintig jaar plaats. Binnen het EBBA Live-project hebben onderzoekers, aangesloten bij de European Bird Census Council (EBCC), met behulp van gegevens uit het Pan-European Common Bird Monitoring Scheme (PECBMS) een stap gezet naar de productie van actuelere verspreidingskaarten van boerenlandvogels. De onderzoekers vergeleken twee perioden van vijf jaar met elkaar: 2013 tot en met 2017 en 2018 tot en met 2022. Dit gebeurde zowel op Europees niveau als op regionale schaal.
Veranderingen
Voor het onderzoek werden gestandaardiseerde nationale meetgegevens gebruikt van vijftig vogelsoorten die in agrarische gebieden leven. Vanuit Nederland zijn dat de gegevens uit het Meetnet Broedvogels. De onderzoekers maakten kaarten met een resolutie van 10 bij 10 kilometer, waarop per gebied de kans werd weergegeven dat een soort daar voorkomt. Door de twee tijdsperioden te vergelijken, konden zij veranderingen in verspreiding zichtbaar maken. Deze zogenoemde 'veranderkaarten' tonen waar soorten toenemen, stabiel blijven of juist afnemen.
Voor 43 van de 50 soorten konden betrouwbare uitspraken worden gedaan op Europese schaal. De resultaten zijn zorgwekkend: bij 33 soorten nam de kans op voorkomen sterk af, bij slechts negen soorten was er een toename, en bij één soort bleef de situatie gelijk. De veranderingen in verspreiding kwamen meestal overeen met veranderingen in de totale populatiegrootte van de soorten. Met andere woorden: soorten die minder talrijk werden, verdwenen ook uit delen van hun verspreidingsgebied.
Regionale verschillen
Gemiddeld verloren deze 43 soorten samen 0,79 procent van hun verspreidingsgebied in Europa in slechts vijf jaar tijd. Dat lijkt misschien weinig, maar op deze schaal en binnen zo’n korte periode is dat aanzienlijk. Sommige soorten gingen zelfs meer dan 2 procent achteruit. De grootste verliezen werden vastgesteld bij de Blonde Tapuit en de Roodkopklauwier. Daartegenover stonden enkele soorten die juist licht vooruitgingen, zoals de Kleine Torenvalk en de Spaanse Mus. Er waren voor de meeste soorten duidelijke regionale verschillen. In sommige gebieden namen soorten af, terwijl ze elders juist toenamen.
De studie laat zien dat bestaande meetprogramma’s goed in staat zijn om veranderingen op Europese schaal nauwkeurig in kaart te brengen. Door deze kaarten regelmatig te actualiseren, kan een soort vroegtijdig waarschuwingssysteem ontstaan. Verbetering van de methode door de integratie met ‘live’ vogeldata, zoals die uit ons LiveAtlas-project, kan de gevoeligheid nog aanmerkelijk vergroten. De onderzoekers hopen dat deze nieuwe aanpak helpt om natuurherstel en beschermingsmaatregelen beter te richten binnen Europa. Door precies te weten waar soorten verdwijnen of juist standhouden, kan beter worden onderzocht welke factoren hier achter zitten en kunnen herstelplannen effectiever worden gemaakt. Zo draagt dit onderzoek bij aan een beter begrip van biodiversiteitsverlies én aan concrete oplossingen om dit tegen te gaan.
Meer informatie
Tekst: Sovon Vogelonderzoek Nederland
Beeld: Sjoerd Bresser (leadfoto: Roodkopklauwier in de Algarve); Sergi Herrando en collega's