Beekprik terug in de Reusel: herstel geslaagd, maar kwetsbaar in een droger klimaat

De beekprik is een onopvallende vissoort, die echter een belangrijke rol in het ecosysteem van beken speelt. De ingegraven larven van de beekprik woelen jarenlang de bodem om, waarmee ze bijdragen aan een gezonde beek. Voor de aanwezigheid van de beekprik moeten beken een goede waterkwaliteit hebben en voldoende stromen met afwisseling van zand, detritus (dood organisch materiaal) en grind. In grote delen van Nederland verdween de beekprik door watervervuiling, kanalisatie en het verdwijnen van geschikt leefgebied. De beekprik staat op de Nederlandse Rode Lijst als ‘bedreigd’.

Een stille terugkeer

Ook in de Reusel verdween de beekprik in de jaren zestig. Ondanks verbeteringen in waterkwaliteit keerde de beekprik niet vanzelf terug. De vissoort kan zich maar beperkt verplaatsen en bereikt herstelde beken vaak niet op eigen kracht. Zonder hulp bleef het daarom stil. Om die reden werd besloten tot een gerichte introductie.

Van uitzet tot zelfredzaamheid

Van 2014 tot en met 2018 zijn ruim vijfduizend beekprikken naar de Reusel verhuisd vanuit de nabijgelegen Dommelpopulatie. Dat gebeurde zorgvuldig en gefaseerd, zodat de bronpopulatie niet onder druk kwam te staan. De eerste signalen van vestiging lieten niet lang op zich wachten. Al snel werden jonge larven gevonden die alleen uit lokale voortplanting konden zijn ontstaan.

In de jaren daarna volgden waarnemingen van paaiende dieren en een steeds duidelijker opbouw van verschillende leeftijdsgroepen. Inmiddels is helder dat de populatie zichzelf in stand houdt en zich langzaam uitbreidt binnen de beek. “Het echte succes van een herintroductie zie je pas nadat je stopt met uitzetten”, zegt Martijn Schiphouwer, visonderzoeker bij RAVON. “Dat punt hebben we inmiddels zeven jaar achter ons. De beekprik is nu weer een vaste bewoner van de beek.”

Succes onder druk

Dat succesverhaal kent tegelijk een kwetsbare kant. De afgelopen jaren werd de Reusel meerdere zomers zwaar getroffen door droogte. Voor beekprikken, die afhankelijk zijn van stromend en zuurstofrijk water, vormt dat een serieus risico. Op sommige momenten waren noodmaatregelen nodig om schade aan het ecosysteem te beperken. Schiphouwer legt uit: “Droogte heeft nu vervuiling vervangen als grootste bedreiging voor het voortbestaan van de beekprik en andere beeksoorten. In een paar droge en hete weken kan je jaren aan herstel weer kwijt zijn.”

De terugkeer van de beekprik laat daarmee twee dingen tegelijk zien. Enerzijds bewijst het project dat soortherstel in beken mogelijk is als leefgebied en waterkwaliteit op orde zijn. Anderzijds onderstreept het hoe groot de uitdaging wordt in een klimaat met vaker voorkomende droogte en extremen. Om het herstel duurzaam te maken, is meer nodig dan lokaal beekherstel alleen. Water langer vasthouden in het stroomgebied, zorgen voor beschaduwing en variatie in de beek, en ruimte bieden voor verdere uitbreiding van de populatie zijn cruciaal. Monitoring blijft onmisbaar: niet alleen om het succes vast te leggen, maar ook om tijdig te kunnen ingrijpen als het ecosysteem om hulp vraagt.

Meer informatie

• Dit natuurbericht is gebaseerd op het artikel Reintroduction success of brook lamprey (Lampetra planeri) in a lowland stream in the Netherlands in het wetenschappelijke tijdschrift Knowledge & Management of Aquatic Ecosystems. Het werd gepubliceerd op 19 december 2025.

Tekst: Martijn Schiphouwer, Frank Spikmans, Mark Groen en Maarten Bruns, RAVON; Mark Scheepens, waterschap De Dommel
Beeld: Arthur de Bruin (leadfoto: beekprik); Frank Spikmans, Blikonderwater