Natuur steeds meer vanzelfsprekend bij wonen en werken door Agenda Natuurinclusief Brabant

Afgelopen november stelde het College van Gedeputeerde Staten de Agenda Natuurinclusief Brabant vast. Voor Joris Slotboom, nu een jaar provinciaal projectleider van de agenda, was dat een belangrijk moment. “Nu kunnen we de aandacht nog beter richten op hoe natuurinclusiviteit in de praktijk verder vorm krijgt”, zegt hij. “Daar heb ik veel zin in.”

De agenda beschrijft hoe natuur en biodiversiteit vanaf het begin een vaste plek krijgen in keuzes binnen alle provinciale programma’s, zoals Wonen en Energie. Het doel is om natuur structureel te verweven met maatschappelijke en economische sectoren. “Te vaak werd natuur gezien als een bijzaak”, aldus Slotboom. “Iets wat je aan het eind nog even toevoegt.”

Natuur loont

Volgens hem is dat een gemiste kans. Natuur zorgt voor verkoeling, vangt hoosbuien op en draagt bij aan de fysieke en mentale gezondheid van inwoners. Tegelijk ontstaan er nieuwe verdienmodellen en innovaties, zoals het zogeheten biobased bouwen. “Door natuur vanaf het begin mee te nemen, werk je aan een leefbare provincie die klaar is voor de toekomst.”

Dat vraagt om een andere manier van denken. “We moeten natuur zien als bondgenoot”, benadrukt Slotboom, “als basis voor een gezonde leefomgeving.” Een groot deel van de economie is volgens hem afhankelijk van goed functionerende ecosystemen. “Als natuur en biodiversiteit achteruitgaan, volgen economische en maatschappelijke problemen vanzelf.” Natuurinclusief werken is bovendien goedkoper op de langere termijn. In de planfase liggen alle keuzes nog open: ligging, functies, materiaalgebruik, waterstructuur en ruimteverdeling. “Als je na de uitvoering nog natuur wilt toevoegen of herstellen, is het effect kleiner en zijn de kosten hoger.”

Breda: Stad in een Park

Een stad die deze manier van natuurinclusief denken heeft omarmd, is Breda. De gemeente beschikt over een groot groen buitengebied en zette de afgelopen jaren stevig in op het afronden van het Natuurnetwerk Brabant. “Onder meer met groene verbindingen dwars door de stad”, vertelt Tom Rozendal, programmamanager Stad in een Park. “De provincie heeft via het Groen Ontwikkelfonds Brabant flink bijgedragen aan de realisatie van nieuwe natuur.” 

In 2016 besloot Breda het profiel van de stad scherper te formuleren. Op basis van gesprekken met bewoners, organisaties en bedrijven ontstond het 'Verhaal van Breda', samengevat in drie woorden: groen, grenzeloos en gastvrij. “Voor ‘groen’ is dat vertaald naar de ambitie om in 2030 als eerste stad in Europa in een park te liggen.”

Die ambitie leeft niet alleen bij de gemeente, benadrukt Rozendal: “Het is een stadsbrede beweging.” Die leidde tot de oprichting van de stichting 'Breda Stad in een Park', die de status van National Park City aanvroeg bij de gelijknamige Foundation in Londen. In mei 2025 werd dat predicaat toegekend.

Groen als sociaal bindmiddel

Rozendal ziet dat natuurinclusief denken steeds meer wordt opgepakt in de stad. “De term Stad in een Park heeft enorm geholpen”, zegt hij. “Waar groen vroeger vaak de sluitpost was, wordt er nu fundamenteel anders naar gekeken.” Als voorbeeld noemt hij de Plukroute Princenhage: een 3,5 kilometer lange route door plantsoenen en openbaar groen. Bewoners kunnen er gratis fruit, bessen, noten en bloemen plukken. “Daarnaast zijn er veel kleinere initiatieven waarbij groen fungeert als sociaal bindmiddel. Mensen ontmoeten elkaar, raken betrokken bij hun buurt.

"Investeren in natuur is een effectieve manier om mensen prettig en gezond te laten wonen."

Samenwerking als sleutel

De Agenda Natuurinclusief Brabant benadrukt dat de provincie deze omslag niet alleen kan maken. De komende periode wil de provincie de samenwerking met gemeenten, waterschappen, kennisinstellingen, bedrijven, organisaties en burgers verder uitbouwen en intensiveren. “Het speelveld is breed”, zegt Slotboom. “Van de bouwsector tot de GGD.” Wat hem opvalt, is het enthousiasme. “Sommige partijen lopen al ver vooruit.”

Een daarvan is Heijmans in Rosmalen. Het vastgoed-, bouw- en infrabedrijf herijkte in 2023 zijn strategie. "Sindsdien is er expliciet aandacht voor biodiversiteit", vertelt Jan-Willem Burgmans, programmamanager biodiversiteit bij Heijmans. “Natuurinclusief bouwen is een van de middelen om aan onze biodiversiteitsdoelstellingen te werken”, legt hij uit. “Biodiversiteit gaat over het hele ecosysteem van planten, dieren en micro-organismen om ons heen.”

Verder kijken dan de bouwplaats

Het bedrijf Heijmans kijkt daarbij verder dan de projectlocatie zelf. “We brengen de impact in de hele keten in beeld”, zegt Burgmans. “Bijvoorbeeld waar onze grondstoffen vandaan komen. Het zou zomaar kunnen dat onze impact op de natuur en biodiversiteit nog groter is dan op de bouwplaatsen zelf.” Meer natuur leidt volgens hem tot een gezondere leefomgeving. Het vermindert hittestress en overstromingsrisico’s en verbetert het mentale en fysieke welzijn. “Voor ons is investeren in natuur geen doel op zich”, zegt Burgmans. “Het is een effectieve manier om mensen prettig en gezond te laten wonen.”

Als voorbeeld noemt hij de nieuwbouw aan de Antony Moddermanstraat in Eindhoven. De woningen werden door Heijmans gebouwd in opdracht van Woonstichting ’thuis. “We hebben biodiversiteit geïntegreerd in en rond de woningen, met groene daken, gevelbeplanting en tuinadviezen”, vertelt Burgmans. “Ook in de openbare ruimte is extra groen en wateropvang gerealiseerd. We merken dat bijna al onze grote opdrachtgevers nu beleidsdoelstellingen formuleren op biodiversiteit”, constateert de programmamanager tevreden.

"Met de Agenda Natuurinclusief Brabant willen we blijven ondersteunen en versterken."

Samen verder bouwen aan een natuurinclusief Brabant

Om die beweging verder te versterken, verkent de provincie hoe zij, samen met partners, het delen van inspirerende projecten, kennis en voorbeelden verder kan vormgeven. “Dat willen we samen met gemeenten en andere betrokken partijen doen,” zegt Slotboom, “op een manier die past bij wat er in Brabant al gebeurt en die we gezamenlijk dragen.”

Dat het onderwerp aanspreekt, bleek ook afgelopen najaar. Op 15 oktober 2025 gingen 52 geïnteresseerden, op uitnodiging van de provincie, met elkaar in gesprek in de Tilburgse LocHal. De bewustwording rond natuurinclusiviteit groeit, bleek daar. Tegelijk klonk de oproep om de integrale aanpak verder te versterken. Begin december kreeg het onderwerp landelijk vervolg met de afsluiting van de driedaagse 'Natuurinclusief Manifestatie 2025' in de Brabanthallen in ’s-Hertogenbosch. “Daar kwamen inspirerende voorbeelden voorbij”, zegt Slotboom. “Van bio-based bouwen tot innovatieve, natuurinclusieve agrariërs. Dan zie je: dit leeft echt, en dat is precies de beweging die we met de Agenda Natuurinclusief Brabant willen blijven ondersteunen en versterken.”

Tekst en beeld: Provincie Noord-Brabant